جرم هواپیماربایی مانند جرایم نوظهوری می باشد که در چند دهه اخیر، توجه اذهان را به خود معطوف داشته و مورد بحث مجامع ملی و بین المللی قرار گرفته می باشد.  پس از جنگ جهانی دوم کنفرانس های بین المللی متعددی در مورد حقوق هوایی، تشکیل و مقرراتی در این کنفرانس ها خصوصا در توکیو، لاهه و مونترال وضع گردید.  واژه هواپیماربایی به ویژه پس از جنگ جهانی دوم وارد فرهنگ واژگان زبان ها گردید و علیرغم تکرار در طول سالیان، هنوز هم هر بار که اتفاق می افتد بسیار مهم و با اهمیت تلقی می گردد.

جرم هواپیماربایی علاوه بر خطرات جانی و مالی که مستقیما متوجه مسافران و سرنشینان هواپیماست از جهات دیگر مانند، اقتصادی و اجتماعی نیز متضمن نتایج و آثار زیانباری می باشد که سلب اعتماد مردم از مسافرت با این وسیله سریع السیر و معضلات حقوقی و سیاسی ناشی از آن را می توان مانند ی این آثار زیانبار دانست.  به تعبیری دیگر اثر این جرم بر مسافران سبب دشواری مسافرت با هواپیما و عدم تامین حمل و نقل هوایی و در نتیجه، کاهش کارایی این وسیله می گردد و شرکت های هواپیمایی را مواجه با زیان های فوق العاده می نماید.

 

 

هواپیماربایی در زبان فارسی دارای عناوین مترادفی زیرا: هواپیمادزدی و راهزنی هوایی می باشد لیکن در زبان انگلیسی آن چیز که که در این خصوص متداول می باشد واژه Hi jacking  می باشد.  که البته در مورد هایی کلمات jacking Sky و piracy نیز به کار می رود.  منتها واژه ی اخیر به معنی دزدی دریایی می باشد و نمی تواندمفهوم دزدی هوایی یا هواپیماربایی داشته باشد.  کنوانسیون 1958 ژنو راجع به حقوق دریاها به دلیل همین عدم مشابهت راهزنی دریایی با راهزنی هوایی، پیشنهاد به کار بردن واژه ی واحدی برای هر دو نوع راهزنی را رد نمود، زیرا در راهزنی دریایی برخلاف هواپیماربایی، صرفا اموال و کالاها مورد تهدید قرار میگیرند.  پس رساترین واژه برای رساندن مفهوم هواپیماربایی واژه ی Hi jacking  می باشد و Hi jacker نیز به معنای هواپیماربا می باشد.  علیرغم اطلاق این واژه بر اقدام هواپیماربایی لیکن از آن جا که این احتمال هست که هر نوع عملیاتی را بتوان از مصادیق واژه ی Hi jacking  دانست پس دولت ها در انعقاد پیمان های مربوط به جلوگیری از این جرم، کوشش در به کار بردن واژه ی مرکب و کاملأ رسا برای آن دارند.  از این رو از واژه ی Hi jacking  بهره گیری نکرده، بلکه به جای آن واژه مرکب: Unlawfull seizure of aircraft به معنای: تصرف غیر قانونی هواپیما را به کار می برند.  (نوری فر، 52-1351ص 35)  در زبان فارسی از هواپیما ربایی با واژه ها و عبارات متفاوتی نظیر«راهزنی هوایی» و «هواپیماربایی» و «سرقت هوایی» و «هواپیما دزدی» یاد شده می باشد(رسولی توانا 1376ص 71 )در زبان انگلیسی برای اقدام ربودن هواپیما به صورت متداول آن اصطلاح معروف (های جکینگ) به کار رفته می باشد(شاملو احمدی، 1380 ص 46)

در پیمان لاهه علی رغم گفتگوهای زیادی که راجع به اصطلاح « های جکینگ » ونظایر آن در گرفت سرانجام عبارت « تصرف غیر قانونی هواپیما » را پذیرفتند که دارای معنا و مفهوم روشن تری می باشد.ازطرف علمای حقوق تعاریفی از هواپیما ربایی به اقدام آمده می باشد مانند “والادو” راهزنی هوایی ( هواپیما ربایی) را چنین تعریف کرده می باشد«راهزنی هوایی عبارت می باشد از هر عملی که یک هواپیمای نظامی( کشوری) را به طریق غیر قانونی تهدید ، اجبار و نقض مقررات به مقصود مقاصد شخصی از اختیار و کنترل مسئولین قانونی آن خارج سازد »

  جستجو در سایت :   

 

 

به این تعریف اشکالاتی وارد می باشد ؛ اولا مقصود از مقاصد شخصی روشن نیست ثانیا اعمال ارتکابی از حدود افراد داخل هواپیمای در حال پرواز خارج شده وبه اعمال و اقداماتی که در زمین نیز ممکن می باشد صورت گیرد ، سرایت می ‌کند. که در این صورت اصطلاح راهزنی هوایی درست نیست. تعریف دیگر از ” ناوارو”1 می باشد که به موجب آن «راهزنی هوایی» هر اقدام تعدی آمیزی می باشد که به گونه غیر قانونی در داخل هواپیمای در حال پرواز ارتکاب یابد و هدف آن تصرف غیرقانونی هواپیما باشد.

بالاخره در تعریف مذکور آمده می باشد:

«اجبار یا ارعاب در مورد یک هواپیمای بازرگانی که بر اثر آن هواپیمای مذکور عملا طرفداری مقاماتی را که در زمین قرار دارند،از دست می دهد و هدف ارتکاب اعمال مذکور این می باشد که هواپیما را بر خلاف مقررات از مسیر خود که بر حسب نقشه پرواز تنظیم شده منحرف سازد و این اقدام سوای انجام امر حمل و نقل که هواپیما به آن اختصاص یافته می باشد،انجام پذیرد. لازم می باشد که اجبار و ارعاب(عنف) از طرف اشخاص داخل هواپیما(مسافران و کارکنان) علیه هواپیما،اشخاص یا اموال اعمال گردد.»

به این تعریف اشکالاتی وارد می باشد: اولا: جرم راهزنی هوایی در مورد هواپیماهای غیربازرگانی(مانند:هواپیماهای شخصی-موسسات غیر انتفاعی) نیز ممکن می باشد.  ثانیا: هواپیمای ربوده شده  به هیچ وجه طرفداری مقامات صالح زمینی را از دست نمی دهد. ثالثا: مورد هایی نظاره شده که هواپیما ربا ، هواپیما را از مسیر خود منحرف نمی کند بلکه با در اختیار گرفتن کنترل هواپیما بدون آنکه مسیر را تغییر دهد در مقصد اصلی  فرود می آورد.    (سلمان پور، 1372 ص 41 )

 

 

 

1.Nawaro

 

 

جهت ارائه تعریفی جامع و مانع از جرم هواپیماربایی،از طرف حقوقدانان و صاحب نظران کوشش های فراوانی به اقدام آمده می باشد اما به لحاظ سیاسی، مذهبی، نژادی که این پدیده دارا می باشد و وجود تعاریف و تفاسیر متفاوت از آن، تا کنون تعریف جامع و مانعی از این جرم به اقدام نیامده می باشد.  معاهدات بین المللی و قوانین داخلی نیز تنها به اظهار اعمالی که سلامت و امنیت هواپیما و سرنشینان را با خطر مواجه می سازند اکتفا نموده اند.بدون شک بایستی میان جرم هواپیما ربایی و جرائم مربوط به اقدامات علیه امنیت پرواز قائل به تفاوت گردید.

اما جایگاه هواپیما ربایی در تقسیم بندی جرائم ارتکابی در مورد هواپیما1 کجاست؟ هواپیما ربایی در میان جرائمی می باشد که در اسناد حقوقی مانند کنوانسیون توکیو 1963 و کنوانسیون 1971 مونترال و کنوانسیون 1970 لاهه و همچنین قوانین داخلی  مانند ماده واحده مجازات اخلال کنندگان در امنیت پرواز هواپیما (بندهای 1و2و3 )و نیز قانون هواپیمایی کشوری به جرائم علیه امنیت هواپیما تعبیر می شوند.

هواپیماربایی را می توان ناظر بر تصرف هواپیما دانست به گونه‌ای که شخص متجاوز هدایت هواپیما را شخصاً بدست گیرد و یا دستور هدایت آن را بدهد.  معمولاً این شکل از تصرف غیر قانونی هواپیما همراه با تهدید ، زور و قهر و غلبه می‌باشد.  پس در تعریف جرم هواپیما ربایی می‌توان گفت : «بدست گرفتن هدایت و کنترل هواپیمای در حال پرواز به شکل غیر قانونی به صورت مباشرت و یا تسبیب .»

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   : تفکیک کلاهبرداری از سرقت

اما اقدامات علیه امنیت پرواز می‌تواند بعضی جرائم دیگر را نیز شامل گردد که در هواپیما رخ می‌دهد اما می‌تواند مربوط به در دست گرفتن کنترل هواپیمای در حال پرواز نبوده و نسبت به امنیت پرواز و حفظ سلامت مسافران وخدمه‌ی پرواز واجد تاثیرات منفی باشد این اقدامات ممکن می باشد قتل همراه باایجاد ناامنی برای سایر مسافران، ضرب و جرح، هیاهو،جنجال، تخریب سیستم‌های فنی هواپیما، از بین بردن هواپیما و … را شامل گردد.

 

 

  1. hijacking-skyjacking-piracy

 

پس اقدامات علیه امنیت پرواز می‌تواند شکلی جامع‌تر از هواپیماربایی بوده و اقدامات زیادی در سیطره خود گرفته به نحوی که میان این دو ارتباط‌ی منطقی عموم و خصوص مطلق وجود داشته باشد.  هواپیماربایی خود می‌تواند صورتی از اقدامات علیه امنیت پرواز تلقی گردد اما به دلیل اهمیت خاص این جرم اقتباس و ناامنی و بی‌نظمی فراوانی که در سیستم هواپیمایی و حمل و نقل مسافران و همچنین آحاد جامعه ایجاد می نماید دارای عنوانی خاص بوده و بحث‌های فراوانی را به خود اختصاص می‌دهد.پس در تعریف اقدام علیه امنیت پرواز می‌توان گفت که :« اقدام علیه امنیت پرواز عبارت از هر نوع عملی می باشد که موجب اختلال در سیستم‌های فنی هواپیما و یا سلامت سرنشینان و محمولات آن و یا اختلال در نظم و آرامش داخلی هواپیما گردد .»

 

2-1-1- تعریف هواپیما ربایی در حقوق داخلی

تعریف هواپیماربایی در مقررات داخلی تنها در بند 1 ماده واحده  ذکر گردیده می باشد. اگرچه بعضی حقوق دانان عقیده دارند ماده 23 قانون هواپیمایی کشوری نیز به آن پرداخته می باشد اما با قدری تامل در این ماده که میگوید: “هر کس به قصد ایجاد خطر برای هواپیما یا سرنشینان آن علامت تقلبی به کار برد یا ……………به حبس از 6 ماه تا 3 سال محکوم خواهد گردید.میتوان گفت مقصود مقنن تنها اقدام خراب کاری بوده می باشد و بس و علت را هم میتوان عدم شیوع جرم هواپیماربایی و نوپا بودن صنعت هواپیمایی در سال تصویب این قانون (1328) جستجو نمود.اما به نظر میرسد هر کدام از قوانین مذکور در دسته بندی یا تعریف مفهوم هواپیماربایی دارای اشکالاتی میباشند.  به عنوان مثال:
بند 1 ماده واحده تنها تغییر مسیر و انحراف از مسیر اصلی را در دایره اخلال گری میداند.در حالی که ممکن می باشد هواپیماربایی صورت گیرد اما مسیر اصلی هواپیما حفظ گردد مانند ربودن هواپیمای اسرائیلی توسط

 

چهار کما ندوی فلسطینی در 1973.  یا در بند  2 ماده واحده معلوم نشده که جرم هواپیماربایی از چه زمانی رخ میدهد؟زمان روشن شدن موتور هواپیما یا بستن آخرین درب یا آغاز حرکت بر روی باند.به نظر میرسد بهتر می باشد تعریف واژه هواپیماربایی بدین نحو اصلاح گردد که:”در اختیار گرفتن اداره هواپیمای کشوری در حال پرواز با داشتن قصد ربایش و با توسل به هر شیوه و وسیله ای توسط فرد یا افرادی از داخل یا خارج از هواپیما  ” (مجله صنعت حمل و نقل ،شماره 26،ص75  )

  دانلود متن کامل در سایت sabzfile.com

2-1-2- تصرف غیر قانونی هواپیما

جرم تصرف غیر قانونی هواپیما را نیز چنین نیز تعریف کرده اند: «استیلای غیرقانونی بر هواپیمای کشوری در حال پرواز به نحو عدوان یا تهدید و ارعاب  یا هر وسیله دیگر به وسیله اشخاص داخل هواپیما » که تعریف مناسبی گویا. (رسولی توانا، 1376 ص 72) سرانجام بایستی گفت هواپیماربایی به معنی تصرف غیر قانونی هواپیما به وسیله یک شخص یاگروه معمولا مسلح می باشد. برعکس سرقت وسایل نقلیه زمینی این جرم معمولا برای ربودن محموله وبار هواپیما انجام نمی گردد؛ بلکه بیشتر هواپیماربایان میخواهند به مطامع شخصی خود نائل شوند ویا در مورد هواپیمای آمریکایی که در طول سالهای 1970 ربوده و به کوبا برده شدند،هدف آنان آزادی رفقا و همرزمان در زندانشان بود.  در حمله 11 سپتامبر 2001 که از هواپیما به عنوان یک گلوله در عملیات انتحاری بهره گیری گردید،مفهومی که هواپیماربایی را صرفا یک تهدید امنیتی می دانست عوض کرد،اگرچه پیش از آن کوشش برای عملیات مشابهی روی پرواز 8969 هواپیمای فرانسه در سال 1994 صورت گرفته بود(http://en.wikipedia.org )

 

 

 

 

 

2-2- تاریخچه هواپیماربایی و مطالعه آماری

 

اولین حادثه ی هواپیماربایی جهان در سال 1930 و در آغاز جنگ سرد، بین شرق و غرب به وقوع پیوست. در این حادثه انقلابیون پرو یک هواپیمای فوکر را به تصرف خود در آوردند تا بدین وسیله از کشور فرار کنند. موج عمده ی هواپیماربایی از آگوست 1947 شروع و تا مارس 1953 ادامه داشت. پنج سال بعد در سال 1958، موج دوم هواپیماربایی شروع گردید این دوره آغاز گردید که هم زمان با به قدرت رسیدن کاسترو در کوبا بود. به گونه ای که طی مدت 13 سال حدود 25 هواپیماربایی موفق و 7 مورد ناموفق به وقوع پیوست. هدف بیش تر هواپیمارباها فرار از یک کشور کمونیستی به یک کشور غیرکمونیستی بود.

هواپیماربایی های بعدی در 21 فوریه سال 1931 در پرو ،  شهر آری کیوپا اتفاق افتاد.  شخصی به نام بایرون ریکارد1 که یک هواپیمای فورد را می راند در زمین توسط انقلابیون مسلح دستگیر گردید. او از پرواز دادن آن ها به هر نقطه ای امتناع نمود و پس از 10 روز مقاومت ریکارد مطلع گردید که انقلاب پیروز گشته و او پس از بردن یکی از آن ها به لیما2 می تواند برگردد.البته بیشتر هواپیماربایی ها به این اندازه مضحک نیستند.  اولین هواپیماربایی خط هوایی تجاری در 16 جولای سال 1948 ارتکاب پیدا نمود که کوشش بی نتیجه جهت مسلط شدن بر یک هواپیما دریایی اقیانوس آرام موجب سقوط آن در دریای ماکائو گردید.

 

 

 

 

  1. Byron Rickards
  2. Lima

 

 

در 12 سپتامبر 1948 یک هواپیمای خطوط هوایی T.A.E  یونان به صورت موفقیت آمیزی توسط دانشجویان کمونیست که می خواستند به یوگسلاوی بروند مورد تصرف قرار گرفت.هواپیما نزدیک محلی به نام  Skopje  نشست و بعد از ظهر همان روز بازگشت.از سال 1947 ، 60% هواپیمارباییها جهت فرار و پناهندگی ارتکاب یافته اند، در سال های 69-1968 افزایش شدید جرم هواپیماربایی را شاهد هستیم.  در سال 1968 ، 27 مورد هواپیماربایی یا کوشش برای آن، جهت رفتن به کوبا اتفاق افتاد.

 


دیدگاهتان را بنویسید