استاد راهنما:

دکتر حمیدرضا اولیایی

استاد مشاور:

دکتر عیسی افشار

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

 فهرست مطالب

عنوان صفحه

چکیده 1

1- فصل اول: کلیات

مقدمه. 2

1-2- فرضیه های پژوهش… 5

1-3-اهداف پژوهش. 6

2- فصل دوم: مروری بر تحقیقات انجام شده

 

2-1- مورفولوژی و فیزیولوژی گندم. 7

2-1-1- گیاه‌شناسی گندم. 7

2-1-2- تاریخچه گندم در جهان و ایران. 8

2-1-3- سازگاری. 9

2-2- مراحل مختلف زندگی گندم. 10

2-2-1- جوانه زنی. 10

2-2-2- سبز شدن. 11

2-2-3- پنجه‌زنی. 12

2-2-4- رشد طولی ساقه. 13

2-2-5- گل‌انگیزی. 13

2-2-6- غلاف رفتن. 14

2-2-7- ظهور سنبله. 14

2-2-8- گلدهی (گرده‌افشانی) 15

2-2-9- شیری شدن دانه. 15

2-2-10- خمیری شدن دانه. 15

2-2-11- رسیدن دانه. 16

2-3- مدیریت تنش خشکی. 16

2-3-1- پیش‌آگاهی. 17

2-3-2- عملیات خاک ورزی مناسب.. 17

2-3-3- انتخاب ارقام مقاوم به خشکی. 18

2-3-4- تاریخ کشت.. 19

2-3-5- عمق مناسب کاشت.. 19

2-3-6- رعایت تراکم مناسب کاشت.. 19

2-3-7- بهره گیری از مالچ. 20

2-3-8- انجام صحیح آبیاری. 20

2-3-9- کنترل علفهای هرز، آفات و بیماریها 21

2-3-10- تناوب.. 22

2-3-11- بهره گیری از مواد شیمیایی و آلی کاهش دهنده شدت تنش خشکی. 22

2-3-12- تأمین حاصلخیزی خاک.. 23

2-3-13- بهره گیری از اصلاح‌کننده‌های خواص فیزیکی خاک.. 24

2-4- اثرات تنش کمبود آب بر گیاه 31

3- فصل سوم: مواد و روش ها

 

3-1- زمان و موقعیت جغرافیایی محل اجرای طرح. 34

3-2- گندم رقم شهریار 36

3-2-1- عملکرد دانه. 37

3-2-2- مشخصات زراعی. 37

3-2-3- مناطق مناسب کشت.. 37

3-2-4- کیفیت نانوایی. 37

3-2-5- مقاومت به بیماری. 38

3-2-6- توصیه‌های زراعی. 38

3-2-7- اندازه مصرف بذر 38

3-2-8- اندازه کود مورد نیاز 38

3-3- مشخصات خاک مورد بهره گیری در آزمایش… 39

3-4- نوع طرح و تیمارهای آزمایشی. 39

3-5- مراحل انجام آزمایش… 41

3-5-1- برداشت.. 43

3-5-2- اندازه‌گیری‌ها 43

3-5-3- تجزیه و‌تحلیل دادها 45

4- فصل چهارم: نتایج، بحث

 

4-1- اجزای عملکرد و عملکرد 46

4-1-1- عملکرد دانه. 46

4-1-1-1- اثر سطوح مختلف پلیمر سوپر‌جاذب بر عملکرد دانه. 46

4-1-1-2- اثر نوع خاک بر عملکرد دانه. 47
دانلود متن کامل در سایت sabzfile.com
4-1-1-3- اثر سطوح مختلف رطوبت (آبیاری)  بر عملکرد دانه. 48

4-1-2- عملکرد بیولوژیک.. 50 جستجو در سایت :   

4-1-2-1- اثر سطوح مختلف پلیمر سوپر‌جاذب بر عملکرد بیولوژیک.. 50

4-1-2-2-  اثر نوع خاک بر عملکرد بیولوژیک.. 51

4-1-2-3- اثر سطوح مختلف رطوبت بر عملکرد بیولوژیک.. 52

4-1-3- شاخص برداشت.. 53

4-1-3-1- اثر سطوح مختلف  پلیمر سوپر‌جاذب بر شاخص برداشت.. 53

4-1-3-2- اثر نوع خاک بر شاخص برداشت.. 55

4-1-3-3- اثر سطوح مختلف آبیاری بر شاخص برداشت.. 55

4-1-4- تعداد سنبله در گلدان. 57

4-1-4-1- اثر سطوح مختلف پلیمر سوپر‌جاذب بر تعداد سنبله در گلدان. 57

4-1-4-2- اثر نوع خاک بر تعداد سنبله در گلدان : 58

4-1-4-3- اثر سطوح مختلف آبیاری بر تعداد سنبله در گلدان. 59

4-1-5- تعداد دانه در سنبله. 61

4-1-5-1- اثر سطوح مختلف پلیمر سوپر‌جاذب بر تعداد دانه در سنبله. 61

4-1-5-2- اثر نوع خاک بر تعداد دانه در سنبله. 62

4-1-5-3- اثر سطوح مختلف آبیاری بر تعداد دانه در سنبله. 62

4-1-6- وزن هزار دانه. 64

4-1-6-1- اثر سطوح مختلف سوپر‌جاذب بر وزن هزار دانه. 64

4-1-6-2- اثر نوع خاک بر وزن هزار دانه. 65

4-1-6-3- اثر سطوح مختلف آبیاری بر وزن هزار دانه. 66

4-1-6-4- اثرات متقابل خاک و آبیاری بر عملکرد دانه. 68

5- فصل پنجم: نتیجه گیری کلی و پیشنهادات

 

5-1- نتیجه گیری. 72

5-2- پیشنهادات.. 74

فهرست منابع. 75

چکیده

 

این پژوهش به مقصود مطالعه تأثیر کاربرد سطوح مختلف پلیمر سوپرجاذب A-200 بر عملکرد و اجزای عملکرد گندم رقم شهریار در سطوح مختلف تنش خشکی در دو نوع خاک با بافت­های متفاوت در منطقه چیتاب، در 40 کیلومتری غرب یاسوج در سال 88-1387 در گندم رقم شهریار انجام گرفت. آزمایش به صورت فاکتوریل و در قالب طرح کاملاً تصادفی در چهار تکرار به صورت گلدانی اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل: آبیاری در سه سطح (FC، 0.7FC و 0.5FC) تیمار خاک در این پژوهش به مقصود مطالعه تأثیر کاربرد سطوح مختلف پلیمر سوپرجاذب A-200 بر عملکرد و اجزای عملکرد گندم رقم شهریار در سطوح مختلف تنش خشکی در دو نوع خاک با بافت­های متفاوت در منطقه چیتاب، در 40 کیلومتری غرب یاسوج در سال 88-1387 در گندم رقم شهریار انجام گرفت. آزمایش به صورت فاکتوریل و در قالب طرح کاملاً تصادفی در چهار تکرار به صورت گلدانی اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل: آبیاری در سه سطح (FC، 0.7FC و 0.5FC) تیمار خاک در دو سطح (بافت سنگین و بافت سبک) و پلیمر سوپرجاذب در چهار سطح (0، 1، 2 و 4 گرم پلیمر سوپرجاذب در کیلوگرم خاک) بودند. نتایج نشان داد سطوح مختلف پلیمر سوپرجاذب بر عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، تعداد سنبله، وزن هزار دانه و تعداد دانه در سنبله اثر معنی­داری داشت. با افزایش مقدار سوپرجاذب عملکرد دانه افزایش پیدا نمود. اثر نوع خاک بر عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک در سطح 1 درصد معنی­دار بود. در خاک با بافت سنگین، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک بیشتری به دست آمد. اثر سطوح مختلف تنش خشکی بر عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت، تعداد سنبله، وزن هزار دانه و تعداد دانه در سنبله در سطح 1 درصد معنی­دار گردید. بالاترین عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک مربوط به تیمار FC بود و با افزایش تنش عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک کاهش پیدا نمود. تنش خشکی با کاهش اجزای عملکرد بخصوص تعداد سنبله و تعداد دانه در سنبله باعث کاهش عملکرد دانه گردید. بر همکنش پلیمر سوپرجاذب، نوع خاک و تنش خشکی برای هیچکدام از پارامترهای اندازه گیری شده معنی­دار نشد. حداکثر میانگین عملکرد دانه به گونه جداگانه از مصرف 4 گرم پلیمر سوپرجاذب در کیلوگرم خاک، خاک با بافت سنگین و تنش خشکی FC به دست آمد.

واژه های کلیدی: خاک، پلیمر سوپرجاذب، گندم، عملکرد و تنش خشکی.

 

مقدمه

 خشکسالی وکمبود منابع آب یکی از مهم ترین معضلات دنیای امروز می‌باشد که توسعه کشاورزی را با محدودیت‌های جدی مواجه نموده می باشد. کمبود آب نه تنها برای کشاورزی و باغداری که برای سایر مصارف ازجمله شرب، صنعت و مصارف بهداشتی به مشکل روزافزون قرن جاری تبدیل شده می باشد. آب عامل عمده در تولید محصولات کشاورزی، اکولوژی و محیط زیست سالم و تأمین مواد غذایی برای جمعیتی می باشد که با افزایش روزافزون خود به بهره‌برداری بی‌رویه ازمنابع و آلوده سازی آن پرداخته می باشد (ظهوریان مهر، 1385؛ چاتزوپلوز و همکاران، 2000). در کشور ایران اقلیم خشک و نیمه خشک اغلب مناطق را تحت تأثیر قرار داده و خصوصاً خشکسالی‌های اخیر بر مشکل کم آبی افزوده می باشد. هریک از گیاهان بطور اعم و گیاهان زراعی به گونه اخص دارای حداقل نیاز آبی برای رشد و تولید عملکرد مطلوب حتی تحت شرایط گلخانه‌ای می‌باشند. درصورتی که حداقل نیاز آبی بنا به دلایلی فراهم نشود،  گیاه مواجه با تنش خشکی شده در صورت مصادف شدن  تنش مزبور با مراحل رشد حساس به کمبود آب، نظیر جوانه‌زنی بذر و مرحله گلدهی، می‌تواند صدمات جبران ناپذیری به محصول وارد آید (یزدانی و همکاران، 1368).         

بر اساس آمار موجود بیش از 90 درصد آب مصرفی، در بخش کشاورزی مصرف می گردد از این مقدار63 درصد آن با شیوهای غلط و سنتی آبیاری به هدر می رود (کیخایی، 1381؛ گنجی خرم دل، 1381). پس بهره گیری بهینه از آب در این بخش تأثیر مهمی در حیات بشریت اعمال می کند، زیرا علاوه بر افزایش منابع آب قابل شرب باعث افزایش سطح کشت در مناطق خشک گردیده و افزایش تولید را به همراه خواهد داشت. در اکثرمناطق کشور ما نزولات جوی بسیار اندک و به صورت پراکنده  می باشد و میانگین بارش های سالانه 200 تا 250 میلی‌متر می باشد و اکثراً در  غیر فصل زراعی اتفاق می افتد و از حیز انتفاع خارج می گردد و گاهی هم باعث تخریب و فرسایش اراضی مفید کشاورزی می گردد. در این مناطق گیاهان زراعی و باغی اکثراً در تنش خشکی واقع می شوند (معاونی و چنگیزی، 1386).

تنش خشکی زمانی اتفاق می‌افتد که آب قابل دسترس در خاک رو به نقصان باشد و شرایط جوی هم باعث بیشتر شدن تبخیر و تعرق در گیاهان گردد و این شرایط ممکن می باشد مدت بیشتری دوام داشته باشد که در این صورت رطوبت خاک در حد نقطه پژمردگی خواهد بود و اقدام جذب و انتقال آب عملا ًقطع می گردد و گیاه دچار مرگ می گردد و راندمان تولید در محصولات کشاورزی کاهش چشمگیری می‌یابد و تأمین غذا برای جمعیت رو به رشد جهان به صورت مشکل و مسئله‌ای بغرنج خواهد بود (معاونی و چنگیزی، 1386).  

اگر تنها تأمین غذای کافی برای جمعیت رو به رشد جهان مد نظر باشد، در نظر داشتن روشها و شیوه های آبیاری جدید و روشهای به زراعی برای بکار‌گیری هر نوع تمهیدات با هدف بهره گیری بهینه از منابع آب موجود، جهت دستیابی به حداکثر تولید در امر کشاورزی مسئله‌ای اجتناب ناپذیر و ضروری خواهد بود. در این صورت بایستی بهره وری مصرف آب در بخش کشاورزی از 7/0 کیلوگرم تولید  به ازای هر لیتر آب مصرفی به 8/1 کیلوگرم تولید به ازای هر لیتر برسد (اله دادی و همکاران، 1384؛ اله دادی، 1381؛ اله دادی و همکاران، 1384). این امر زمانی شکل گیری می‌یابد که با مدیریت صحیح آب و خاک و بهره گیری از فنون پیشرفته قادر به حفظ و ذخیره بارندگی های پراکنده و سایر منابع محدود آب در خاک باشیم.

         گندم مهمترین گیاه زراعی روی زمین می باشد (مارتین و لئونارد، 1950؛ امام، 1383). معروف می باشد که هر روز در نقطه‌ای از کره زمین کاشت و در همان روز در نقطه‌ای دیگر برداشت می گردد. این امر حاکی از توانایی سازش بسیار زیاد این گیاه با اقلیم‌های گوناگون می باشد. به گونه‌ای که گندم را از فنلاند در نیمکره شمالی تا آرژانتین در نیمکره جنوبی کشت می‌کنند. در سطح جهانی نزدیک به 52 درصد زمین‌های قابل کشت دنیا (یعنی معادل 707 میلیون هکتار) به کشت غلات اختصاص دارد که یک سوم این مقدار (نزدیک به 232 میلیون هکتار) زیر کشت گندم می باشد (سالفر، 1994). سابقه کشت گندم به 10 تا 15 هزار سال پیش از میلاد می‌رسد (آرنون، 1927؛ سالفر، 1994؛ امام، 1383). اجداد وحشی گندم در منطقه خاورمیانه، غرب ایران، شرق ترکیه و شمال عراق پیدا شده و هم اکنون هم در این مناطق وجود دارند (اوانز و همکاران، 1975).

امروزه گندم غذای اصلی مردم بسیاری از کشورها می‌باشد. به گونه متوسط 15% تا 16% زمینهای زیر کشت جهان به این محصول اختصاص داده می گردد . به طوری که بیش از 20% کالری مورد نیاز جمعیت جهان را تأمین  می کند (بوشوک و راسپر، 1994).

مقدار تولید جهانی بر اساس آمار فا ئو بیش از 600 میلیون تن و در میان کشورهای عمده تولید کننده؛ آمریکا، کانادا و ترکیه بالاترین عملکرد در واحد سطح را دارند (www.fao.org) به گونه کلی 75% گندم جهان به مصرف خوراک بشر، 15% به مصرف خوراک دام و 10% بقیه برای مصارف بذری مورد بهره گیری  قرار می‌گیرد. در ایران نان حاصل از گندم مهمترین منبع غذای روزانه مردم می باشد و بالغ بر 40% کل انرژی مورد احتیاج را تأمین می‌نماید. مصرف سرانه نان در مناطق شهری تا سال 1375 (مرکز آمار ایران) 151 کیلوگرم و در مناطق روستایی 210 کیلوگرم سالانه برآورد شده می باشد (اقتصاد مزرعه، 1388؛ حبیب پور، 1388).  

سازمان خواربار ملل متحد ( فائو) اعلام نمود اندازه تولید جهانی غلات تا پایان سال 2009 میلادی با 3 درصد کاهش به کمتر از 2219 میلیون تن خواهد رسید بر اساس همین گزارش مصرف سرانه غلات در جهان 153 کیلوگرم می باشد. اندازه ذخایر جهانی غلات در سال 2009، 528 میلیون تن بود که پیش‌بینی می گردد در سال 2010 با بیش از 7 میلیون تن کاهش به 521 میلیون تن برسد. بر اساس اعلام فائو تولید گندم ایران در سال 2009 – 2008 معادل 8/9  میلیون تن بود که نیاز به 6 میلیون تن گندم وارداتی داشت. ذخایر گندم ایران تا پایان سال 2009 معادل 3 میلیون تن و مجموع نیاز سالانه گندم ایران 7/15 میلیون تن می باشد. چین با تولید  111میلیون تن در مقام اول آسیا قرار دارد و ایران دوازدهمین تولید کننده بزرگ گندم جهان می باشد (اقتصاد مزرعه، 1388).

ایران گر‌چه در سال 1383 برای اولین بار به خودکفایی در تولید گندم رسید اما این خودکفایی به دلیل شرایط اقلیمی و خشکسالی پایدار نبود و همچنان برای تأمین گندم نیازمند به واردات این کالای استراتژیک می‌باشد.

از کل اراضی تحت کشت گندم در کشور 36% زراعت آبی و 64 % زراعت دیم را تشکیل می دهد. گندم آبی 71% و گندم دیم 29 % تولید را شامل می گردد (غفاری و همکاران، 1386).

یکی از عوامل محدود کننده رشد گیاهان مانند گندم، کمبود رطوبت می باشد. اصطلاح تنش کم آبی عموماً به شرایطی تصریح دارد که آب در دسترس جهت رشد و توسعه مطلوب گیاه ناکافی می باشد و آن را با محدودیت مواجه می کند. اندازه کمبود آب در گیاهان به وسیله موازنه بین فراهمی آب در ناحیه ریشه (بارندگی و آبیاری) و خروج آب از مسیرهای متفاوت (روان آب سطحی، نفوذ آب و تبخیر و تعرق) معلوم می گردد (تارومینگ کنگ و کوتو، 2003). چنانچه فراهمی آب برای ریشه با مشکل مواجه گردد یا سرعت تعرق بسیار بالا باشد، گیاه تنش خشکی را تجربه خواهد نمود (ابر و شارپ، 2003). افزایش تنش خشکی می‌تواند باعث تغییرات اکوفیزیولوژیک در گونه های مختلف گردد. این امر رشد بقای گیاهان را تحت تأثیرقرار خواهد داد و در دراز مدت بر طریقه فراوانی و توزیع گونه‌ها اثر خواهد گذاشت (اگایا و پنولاس، 2003).

تولید موفق محصولات زراعی در شرایط آب و هوایی خشک، مستلزم اعمال روشهای مدیریتی مناسب می‌باشد. بعضی مواد نظیر: بقایای گیاهی، کودهای دامی، کود کمپوست و هیدرژول‌های پلیمری سوپر‌جاذب می‌توانند مقادیر متفاوتی آب در خود ذخیره نموده و قابلیت نگهداری و ذخیره سازی آب را در خاک افزایش دهند.  آب ذخیره شده در این مواد در مواقع کم آبی در خاک آزاد شده و مورد بهره گیری ریشه گیاهان قرار می گیرد. مواد اصلاح کننده جدیدی که به تازگی کاربرد وسیعی در دنیا پیدا کرده‌اند پلیمرهای سوپر‌جاذب‌اند. این پلیمرها ضمن برخورداری از سرعت و ظرفیت زیاد جذب آب به مثابه ((آب انبارهای مینیاتوری)) اقدام کرده و در هنگام نیاز ریشه، به راحتی آب را در اختیار آن قرار می‌دهند. پلیمرهای سوپر‌‌جاذب ضمن بالا بردن ظرفیت نگهداری آب در خاک‌های سبک می‌توانند  مشکل نفوذ‌پذیری خاکهای سنگین را نیز مرتفع کنند. پلیمرهای سوپر‌جاذب بر اندازه نفوذ آب در خاک، وزن مخصوص ظاهری و ساختمان خاک و نیز اندازه تبخیر از سطح خاک تأثیر می‌گذارند.

در این راستا گزینش رویکردهای جدید مدیریتی در کشور و بهره‌گیری صحیح از آنها می تواند به کمک کشاورزی کشور بشتابد. بی‌شک بهره‌گیری از ترکیبات سوپر‌جاذب[1] یکی از انواع مدیریت های پیشنهادی جهت کاهش مصرف آب و یا افزایش راندمان آبیاری جهت مناطق خشک می‌باشد. پلیمرهای سوپر جاذب با جذب مقادیر قابل توجه آب (200 تا 500 میلی‌لیتر به ازای هر گرم وزن خشک پلیمر) و افزایش قدرت نگهداری آب در خاک، آن را به مرور در اختیار ریشه گیاه قرار می‌دهد و به کمک آن ها می‌توان 50 تا 70 درصد  مصرف آب آبیاری را کاهش داد. با بهره گیری از سوپر‌جاذب‌ها به تنهایی یا در کنار سایر روشهای جدید آبیاری، اگر به درستی پیاده گردد و تداوم یابد، این توانایی را دارد که سرزمینهای خشکی مانند ایران را از فجایع خشکسالی و زیست محیطی از یک سو، و از وابستگی شدید غذایی و بحران اشتغال از سوی دیگر، برهاند. این رهیافت می‌تواند انقلابی در کشاورزی و اقتصاد کشور ایجاد کند (ظهوریان مهر، 1385). پس  این آزمایش به مقصود تعیین اثر سطوح مختلف سوپر جاذب بر عملکرد و اجزای عملکرد گندم رقم شهریار در سطوح مختلف آبیاری در دو نوع خاک با بافتهای متفاوت اجرا گردیده‌ می باشد.

  1-2- فرضیه های پژوهش

 مصرف سوپرجاذب باعث کاهش اثر منفی تنش رطوبتی بر عملکرد دانه گندم می گردد.

  • مصرف سوپرجاذب اثر بیشتری بر عملکرد و اجزای عملکرد گندم شهریار در خاک با بافت سبک نسبت به بافت سنگین دارد.

1-3-اهداف پژوهش

 تعیین مناسب ترین سطح سوپرجاذب در شرایط مختلف تنش رطوبتی بر عملکرد و اجزای عملکرد گندم شهریار.

  • تعیین تأثیر بافت خاک در شرایط بهره گیری از سطوح مختلف سوپرجاذب بر عملکرد و اجزای عملکرد گندم.

 2- فصل دوم: مروری بر تحقیقات انجام شده

  2-1- مورفولوژی و فیزیولوژی گندم

 2-1-1- گیاه‌شناسی گندم

 گندم گیاهی یکساله، تک لپه، از خانواده گندمیان[2] و از جنس تریتیکم[3] که دارای گونه های بسیار زیاد وحشی و اهلی می باشد.

چرخه زندگی گندم از بذرآغاز می گردد. دانه گندم در حقیقت یک میوه تک بذری به نام گندم (کاریوپسیس[4]) می باشد که تخم مرغی شکل می‌باشد (گالاکر، 1984؛ مارتین و همکاران، 1976). طول بذر گندم گر‌چه در بعضی ارقام گندم دوروم به بیش از یک سانتی متر هم می‌رسد اما در بسیاری از ارقام از چند میلی‌متر تجاوز نمی‌کند. در طرف شکمی بذر گندم شکافی سرتاسری هست که به آن شیار[5] می‌گویند (مارتین و همکاران، 1976).  جنین (رویان) در انتهای بخش پشتی بذر نظاره می گردد که نوک تیزی دارد و در واقع محل چسبیدن بذر گندم به محور سنبلک می باشد و در برابر قسمتی که جنین قرار گرفته بخش کرک‌داری نظاره می گردد که این کرکها براش[6] نام دارند و در واقع بقایای کلاله‌ی پرمانند تخمدان گندم می‌باشند. ریشه گندم از نوع افشان و عمق نفوذ آن در خاک به 6/1 متر می‌رسد اما بیشترین مقدار ریشه در عمق 40- 50 سانتیمتری توسعه می‌یابد (نورمحمدی و همکاران، 1376).

ساقه گندم ماشوره‌ای و بدون انشعاب می باشد. درون ساقه در بسیاری از نژادها خالی می باشد. در روی ساقه گندم برجستگی هایی به نام گره هست. فاصله بین دو گره را میان گره نامند. بر روی هر یک از این برجستگی ها یک برگ به گونه متناوب قرار دارد  (بهنیا، 1376).

یک بوته گندم ممکن می باشد از 50-2 پنجه بسته به موقعیت محل و رقم ایجاد نماید. در تحت شرایط مزرعه‌ای معمولاً 5- 3 عمومیت دارد. طول ساقه گندم از 150 -30 سانتیمتر بسته به اندازه رطوبت ، حاصلخیزی خاک و واریته گندم متغییر می باشد.  

هر برگ گندم از دو قسمت غلاف و پهنک تشکیل شده می باشد، پهنک معمولاً در محل گره بالاتر به غلاف برگ متصل می باشد. غلاف فاصله‌ی میان گره را پوشانده و در محل گره پایینتر به ساقه متصل می باشد. برگها در روی ساقه به صورت منفرد و در دو ردیف به گونه متناوب قرار دارد. هر برگ یک گوشوارک[7] و دو زبانک[8] دارد.

سنبل گندم در انتهای ساقه گندم تشکیل می گردد. بر روی هر بند یک سنبلچه هست.  تعداد سنبلچه ها در روی محور اصلی 20- 15 عدد می‌باشد. در داخل هر سنبلچه 7 – 1 گل هست حداکثر 5 گل بارور شده و بقیه عقیم می‌مانند. طول سنبل گندم بین 18 – 6 در ارقام و شرایط اکولوژیکی ممکن می باشد تغییر کند.

گل گندم دو جنسی، دارای سه پرچم و یک مادگی می باشد که دارای دو کلاله‌ پر مانند می‌باشد. گلها در گندم خود لقاح می‌باشند.

ریشک عبارت می باشد از زائده‌ای خار مانند که معمولاً در انتهای آزاد یکی از پوشینه‌ها که در سمت خارج دانه قرار دارد ممکن می باشد بروید و در حقیقت برگ تغییر شکل یافته می باشد. گندمها ی دارای ریشک معمولاً عملکرد بیشتری دارند (بهنیا، 1376).

2-1-2- تاریخچه گندم در جهان و ایران

 واویلف گیاه شناس، ژن‌شناس و سیاح بزرگ روسی عقیده داشت که گونه‌های زراعی موجود در سراسر جهان برخاسته از نقاط خاصی از جهان می باشد که سابقه زراعت طولانی‌تری داشته‌اند. بر اساس اکتشافات واویلوف زراعت گندم برای اولین بار در حدود 6-5 هزار سال قبل از میلاد مسیح در مناطق شمال ترکیه و در جنوب غربی قفقاز آغاز گردید و سپس از طرفی در مصر و از سوی دیگر در بین‌النهرین (عراق و سوریه) معمول گردید و به وسیله مردم این دو سرزمین در اروپا و آسیا رایج گردید. بعدها در سرزمین ایران و افغانستان از طریق پیوند گندم وحشی مذکور با انواع دیگر، گندم نرم به وجودآمد و این همان گونه‌ای می باشد که امروزه زراعت و یا مصرف می گردد. باستان‌شناسان دانشگاه شیکاگو در حفاریهای خود در یکی از روستاهای کشور عراق گونه‌هایی از گندم دیپلوئید و تتراپلوئید کشف کردند که قدمت هر یک از آنها به 6700 سال می‌رسد. در دوره هزار ساله سلطنت حضرت مسیح، دانه‌های سبز و بهاری نوعی گندم دروم به نام هورانی را برشته می‌کرده و می‌خورده‌اند (امیری اردکانی، 1386؛ به نقل از پی یر رسو، 1358).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد : بررسی فاکتورهای مختلف کود بیولوژیک ریزوچک پی سوپر پلاس