یونس نیک اندیش

استاد مشاور:

ذوالفقار طاعت نژاد

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب

عنوان                              صفحه

چکیده 1

مقدمه 2

فصل اول: کلیات

1- کلیات 5

1-1- طرح پژوهش… 5

1-1-1- اظهار مسأله… 5

1-1-2- پرسش اصلی پژوهش… 9

1-1-3- فرضیه‌های پژوهش… 9

1-1-4- اهداف پژوهش… 10

1-1-5- سوابق پژوهش… 10

1-1-6- جنبه‌ی نوآوری پژوهش… 15

1-1-7- روش پژوهش… 15

1-1-8- محدودیت‌ها و معضلات… 15

1-2- تعاریف… 16

فصل دوم: برده‌داری در فقه امامیه

2- برده‌داری در فقه امامیه 18

2-1- بردگى در جاهلیت… 19

2-1-1- اسباب وعوامل بردگى در جاهلیت… 19

2-1-1-1- اسارت در جنگ.. 19

2-1-1-2- تجارت.. 21

2-1-1-3- فقر.. 22

2-1-1-4- بدهکارى.. 22

2-1-1-5- سرقت (آدم ربایى).. 23

2-1-1-6- تاریخ بردگی اسیران.. 23

2-1-2- رفتار با بردگان درجاهلیت… 26

2-1-2-1- جایگاه اجتماعى بردگان.. 26

2-1-2-2- تأثیر بردگان در اقتصاد.. 28

2-1-2-3- بهره گیری نظامى از بردگان.. 30

2-1-2-4- سوءاستفاده جنسى از بردگان.. 31

2-1-2-5- تنبیه و شکنجه بردگان.. 32

2-1-2-6- آزاد کردن بردگان در عصر جاهلى.. 33

2-1-2-7- «ولاء» و گونه هاى آن در عصر جاهلى.. 34

2-2- بردگى از نظر اسلام… 36

2-2-1- موانع لغو دفعى بردگى… 36

2-2-2- اقدامات رسول خدا(ص) در حذف نظام برده‌دارى… 38

2-2-2-1- مبارزه‌ی بنیادین با برده‌دارى.. 38

2-2-2-2- محدود کردن اسباب و عوامل بردگى.. 39

2-2-2-3- گشودن درهاى آزادى به روى بردگان (عتق).. 41

2-2-2-4- شیوه‌ی اسلامى بهترین راه کار در امر بردگى.. 45

2-2-2-5- مقابله به مثل و مجازات کفار حربى.. 52

2-3- جمع بندی… 53

فصل سوم: بردگی در حقوق بین الملل

3- بردگی در حقوق بین الملل 56

2-1- پیشینه بردگی… 56

2-1-1- اکتشافات دریایی و آغاز بردگی… 56

2-1-2- اصل آزادی دریانوردی و داخل شدن دیگر کشورهای اروپایی در امر تجارت برده  60

2-1-3- برده و تجارت مثلث… 61

2-1-4- داغ کردن برده… 62

2-1-5- بارگیری… 63

2-1-6- بسته‌بندی محموله… 63

2-1-7- پایان سفر دریایی و ورود بردگان به آمریکا و چگونگی رفتار با آنان  64

2-1-8- فروش در آمریکا… 65

2-1-9- بردگی پلانتاسی (کشتزارهای روستایی)… 67

2-2- پاره‌ای از نظرات حقوق‌دانان غربی راجع به بردگی… 67

2-3-  علل و موجبات الغای و امحای  بردگی… 68
جستجو در سایت :   


2-3-1- اقدامات و استناد به حقوق طبیعی  جهت لغو بردگی… 71

2-3-2- جنبش ضد بردگی در صحنه بین‌المللی… 73

2-4- قیام‌ها و شورش‌های بردگان آفریقایی بین قرن‌های شانزدهم و نوزدهم  75

2-5- بردگی در متون حقوق بین الملل… 80

2-5-1- اعلامیه‌‌ی  جهانی حقوق بشر… 80

2-5-2- کنوانسیون بین المللی حقوق مدنی و سیاسی سازمان ملل متحد  81

2-5-3- جنایات علیه بشریت درمنشور نورنبرگ… 83

2-5-4- اساسنامه‌ی دیوان بین‏المللی کیفری… 86

2-5-5- بردگی در تعهدات بین المللی… 89

2-6- جمع‌بندی… 90

بحث و نتیجه گیری 92

نتیجه‌گیری… 92

پیشنهادات… 96

فهرست منابع 101
دانلود متن کامل در سایت sabzfile.com
چکیده

اسلام در محیطى ظهور پیدا نمود که در آن برده‌دارى با سابقه‌اى طولانى رایج بود. نظام برده‌دارى از ارکان اجتماعى قبایل عرب به حساب مى‌آمد و بردگى از عوامل مهم تقسیم طبقاتى بود. عواملى، نظیر اسارت در جنگ‌ها و غارت‌ها، فقر و ندارى، بدهکارى، آدم ربایى و تجارت از اسباب عمده‌ی بردگى در جاهلیت بود و اساساً هر فرد به هر طریقى که بر فرد دیگر تسلط و غلبه مى‌پیدا نمود او را به بردگى مى‌کشاند. بردگان پست ترین و پایین ترین طبقه‌ی اجتماعى عرب را تشکیل مى‌دادند. آن‌ها در ردیف حیوانات به شمار مى‌رفتند و از همه‌ی حقوق انسانى و مزایاى اجتماعى محروم بودند. اسلام بردگى اسیران جنگى و افرادى را که در بازارها خرید و فروش مى‌شدند، به افراد کافر منحصر نمود و درمورد‌ی اسیران جنگى کافر در مواردى که رهبر و حاکم اسلامى صلاح بداند، برده گیرى آن‌ها را مجاز دانست. تجارت برده شامل تمام اقدامات مربوط به اسیر کردن بشر، تملک یا فروش او با قصد کشاندن او به بردگی می باشد؛ و شامل تمام اقدامات مربوط به تملک یک برده با هدف فروش یا مبادله اوست؛ هم‌چنین شامل تمامی اقدامات اعمال اختیارات مالکانه‌ی فروش یا مبادله بر برده‌داری می باشد که با هدف فروش یا مبادله به دست آمده و به گونه کلی شامل هر گونه اقدام به تجارت یا انتقال بردگان می باشد. پس از جنگ جهانی دوم اسناد مهم طرفداری از حقوق بشر ممنوعیت بردگی و برده‌داری را به عنوان تعهدی برای دولت‌ها مشخص کردند: اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر (ماده 4) میثاق بین‌الملی حقوق مدنی و سیاسی ( ماده 8) کنوانسیون اروپایی حقوق بشر ( ماده 4) کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر ( ماده 6) منشور آفریقایی حقوق بشر و ملت‌ها ( ماده 5) و اخیراً اساسنامه دیوان کیفری بین الملل ( ماده 7 بند c ).

واژه های کلیدی: فقه امامیه، بردگی، حقوق بین‌الملل.

 مقدمه

بشر مملوک و سنّت مالکیت انسانی بر انسانی دیگر. رسم برده‌داری که مطابق آن یک بشر موضوع مالکیت بشر دیگر قرار می‌گرفته، با سابقه‌ای دیرین در تمدن بشری، در فرهنگ و تمدن اسلامی نیز مطرح بوده می باشد.

لفظ رایج برای «برده» در زبان عربی، «عَبد» می باشد، (شایعترین صیغه‌ی جمع آن در این معنی «عَبید» می باشد؛ با این‌همه، در قرآن کریم، نور: 32، «عِباد» آمده می باشد. )، و به تعبیر دقیق‌تر،  برای «برده‌ی مرد» بوده می باشد، و به «برده‌ی زن»، «اَمَه» (جمع آن: اِماء) می‌گفته‌اند. هر دو لفظ از واژگان سامی باستان‌اند و در زبان عبریِ تورات نیز در همین معنی به کار رفته‌اند. در زبان ادبی عربی، اسم جنس «رقیق»، بر «برده»، در مفرد و مذکّر و مرجوع کنید به نث و در اسم جمع، اطلاق می گردد. این لفظ، در قرآن کریم نیامده می باشد، اما به جای آن لفظ «رَقَبَه» (به معنای «گردن، قفا») به کار رفته می باشد (مانند در سوره مائده: 89) و قرآن عبارت کنایی «ما مَلَکَت اَیمانُکُم» (مثلاً در سوره‌ی نساء: 36) را به کار می‌برد؛ «عَبداً مَملوکاً» (نحل: 75) به معنای برده، ناظر به همین عبارت کنایی می باشد. بی‌گمان، صورت اسمی یافتن «مملوک» به معنای «برده» (بعداً به معنای «برده‌ی خانه زاد») از همین تعبیر ناشی شده می باشد.

پیش از اسلام، بردگی در عربستان، مانند دیگر سرزمین‌های جهان باستان و پیش از عصر میانه، رایج بوده می باشد. اما با معلومات پراکنده‌ای که درمورد‌ی این دوره در دست می باشد، نمی توان با اطمینان به بیش‌تر مسایل این نهاد اجتماعی پاسخ داد.

در آستانه‌ی هجرت، اکثریت بردگان عربستان غربی، یعنی کالایی بازرگانی که در مکّه فراوان بود و سوداگرانی زیرا عبدالله جُدعان از فروش آن ثروت می‌اندوختند، زنگیان حبشی بودند که عده‌ای از آنان بعداً هسته‌ی پاسداران مکّه به نام «احابیش» را تشکیل دادند. بلال، نخستین اذان‌گوی اسلام، از همین بردگان بود. بی‌گمان کاروانیان عرب، بردگان سفیدپوستِ عرب نژاد را، که شمارشان بسی کم‌تر بود، باخود می‌آوردند یا بادیه نشینان عرب این‌گونه بردگان را به اسیری می‌گرفتند. برای نفی وجود بردگان عرب نژاد هیچ دلیلی در دست نیست، هر چند بازخرید اسیران در میان قبایل بادیه نشین کاملاً رواج داشته می باشد. شاهد مثال موثّق آن، زید بن حارثه‌ی کَلبی می باشد که بعدها پسرخوانده‌ی حضرت محمد (ص) گردید. اما درمورد‌ی برده گرفتن افراد در ازای دَین یا فروش کودکان به دست اولیای آنان شاهدی در دست نیست؛ روایات متأخّر و نادری که این قبیل حوادث در آن‌ها نقل شده. در رسم و عادت عامّه‌ی عرب پیش از اسلام، احتمالاً میان دو طایفه از بردگان تمایزی وجود داشته که دارای ریشه‌ای سامی و بسیار کهنسال می باشد و چه بسا هیچ‌گاه در قانونی مدوّن انعکاس نیافته باشد، و قرآن به‌دفعات، آزاد کردن برده را کاری پُر ارج (بِرّ) می‌خواند (بقره: 177؛ بلد: 13)، مصرف زکات را در این راه روا می‌شمارد (توبه: 60) یا کفّاره‌ی بعضی از گناهان مانند قتل غیرعمد (نساء: 92) و سوگند دروغ را آزاد کردن بردگان قرار می‌دهد (مائده: 89). به مکاتبه (آزاد کردن برده با قرارداد) بایستی به آسانی رضا داد (نور: 33). با برده‌ای که آزاده نشده باشد بایستی با احسان رفتار نمود (نساء: 36). به علاوه‌ها، شرف انسانی برده در احکامی که با مناسبات اجتماعی از نوع روابط جنسی پیوند دارند جلوه‌گر می باشد. پیش از این به حرمت واداشتن زنان برده به خودفروشی (نور: 33) تصریح کردیم؛ زن یا شوهر دادن بردگانِ «صالح» تکلیف اخلاقی صاحبان آنان می باشد (نور: 32)؛ حتی ازدواج مرد یا زن مسلمان آزاد با برده‌ی مسلمان، اگر لازم باشد، جایز می باشد (بقره: 221؛ نساء: 25)؛ برده‌ی زن که با مرد آزاد، البته با اجازه‌ی صاحبش، ازدواج کند حق «صداق مناسب» دارد.

آزادسازی برده در بسیاری از حالات ستوده شده می باشد و به عنوان کفّاره‌ی بعضی از گناهان، به برده‌دار پیشنهاد گردیده و به هنگام وقوع خسوف و کسوف به عنوان صدقه سفارش شده می باشد.

اجر اخروی مضاعف به کسی وعده داده شده می باشد که کنیز خود را سواد آموزد، وی را آزاد سازد و او را به زنی بگیرد. در حدیثی معروف چنین آمده می باشد: «آن‌که برده‌ی «مسلمان» خود را آزاد سازد، خداوند او را، عضو در اِزای عضو، از دوزخ می‌رهاند.» پیش روی، برده مکلّف می باشد که صادقانه خدمت کند. وی «نگهبان دارایی خواجه‌ی خویش» می باشد و بایستی در عقبی حساب آن را پس بدهد.

اظهار مسأله

یکی از شبهاتی که دشمنان اسلام در ذهن جوانان پدید آورده‌اند موضوع برده‌داری می باشد.

می‌گویند اگر اسلام یک دین جهانی می باشد و برای تمام اعصار شایستگی دارد چرا بردگی را مباح شمرده می باشد؟

گر چه پیامبر(ص) و امامان(ع) برده‌داری را گویا پذیرفته‌اند و به گونه صریح تحریم نفرموده‌اند، اما اسلام به گونه تدریجی طرح خاصی برای آزادی بردگان ارایه داده‌می باشد. آن‌چه غالبا مورد توجه مردم قرار نمی‌گیرد این می باشد که، اگر نظام غلطی در بافت جامعه‌ای وارد گردد، ریشه کن کردن آن نیاز به زمان بندی دارد، و هر حرکت حساب نشده‌ای نتیجه‌ی معکوس خواهد داشت، درست مانند انسانی که به یک بیماری خطرناک مبتلا شده و بیماریش کاملا رشد نموده می باشد، و یا مانند شخص معتادی که ده‌ها سال به اعتیاد خو گرفته، در این گونه موردها، برای نجات آنان، بایستی از برنامه‌های زمان بندی شده بهره گیری نمود.

حال اگر اسلام طی یک فرمان عمومی‌دستور می‌داد همه‌ی بردگان آن وقت را آزاد کنند، چه بسا بیش‌تر آنان تلف و نابود می‌شدند در حالی‌که بخش مهمی از جامعه آن روز را بردگان تشکیل می‌دادند، آن‌ها نه کسب و کار مستقلی داشتند و نه خانه و کاشانه‌ای و نه وسیله‌ای برای ادامه‌ی زندگی. اگر در یک زمان همه آزاد می‌شدند یک جمعیت عظیم بیکار در جامعه ظاهر می‌گشت که هم زندگی خودش به خطر می‌افتاد و هم ممکن بود نظم جامعه مختل گردد و نیز به هنگام احتیاج و محرومیت، به همه جا حمله‌ور می‌شدند و کشت و کشتار راه می‌افتاد. (تفسیر نمونه، ج 21، ص  416 ).

طرح اسلام برای آزادی بردگان:

این طرح در چند ماده به گونه اختصار عرضه می گردد:

اصل اول: بستن سرچشمه های بردگی.

زیرا در طول تاریخ از راه های متعددی مردم را به بردگی می‌کشاندند:

1- اسرای جنگی

2- بدهکارانی که قدرت پرداخت ندارند

3- زور و غلبه مجوز برده‌گیری بوده می باشد

4- کشورهای قدرتمند افراد خود را به همراه سلاح به کشورهای عقب مانده می‌فروختند.

اسلام جلو تمام این راه‌ها را غیر از اسیران جنگی که آن هم جنبه‌ی الزامی ندارد گرفته می باشد، و اسیران را هم بی قید و شرط و یا با پرداخت فدیه و با سواد کردن چند نفر آزاد می‌کرده می باشد.

اصل دوم: گشودن دریچه های آزادی.

یکی از مصارف زکات را آزادی بردگان قرار داده‌می باشد.

مکاتبه‌ی بین مولا و برده (قرار داد کتبی) جهت آزادی راه دیگر آزادی می‌باشد.

اسلام آزادی بردگان را یک عبادت الهی شمرده می باشد، و پیشوایان اسلام مانند حضرت علی(ع) که هزار برده را با دست‌رنج خود آزاد کرده می باشد، در این راه پیش قدم بوده‌اند.

پیشوایان اسلام برده خود را با کم‌ترین بهانه ای آزاد می‌کرده‌اند تا سرمشقی برای دیگران باشند تا آن‌جا که حضرت امام باقر(ع) به جهت تشویق از انجام کار نیکی، برده‌اش را آزاد کرده و فرموده می باشد: “انت حر” تو آزادی.

در بعضی روایات آمده می باشد که برده پس از هفت سال خود به خود آزاد می باشد.

اگر مالک برده‌ای، بخشی از او را آزاد کرده بقیه‌ی او هم آزاد می باشد.

مالک از کنیز خود صاحب فرزند گردد، فروختن آن کنیز جایز نیست و از سهم الارث فرزند آزاد می گردد.

کفاره‌ی بسیاری از تخلفات آزادی بردگان می باشد.

پاره‌ای از مجازات‌های سخت را اگر مالک نسبت به برده‌اش اعمال کند برده آزاد می گردد.

اصل سوم: احیای شخصیت بردگان می باشد.

در دوران برزخی که بردگان مسیر خود را طبق برنامه‌ی حساب شده‌ی اسلام به سوی آزادی می‌پیمایند، اسلام برای حقوق آن‌ها اقدامات وسیعی کرده می باشد و شخصیت آن‌ها را احیاء کرده می باشد.

در عصر پیغمبر(ص) مقامات برجسته‌ای از فرماندهان لشکر گرفته تا پست‌های حساس دیگر به بردگان آزاد شده، سپرده شده بود. بسیاری از صحابه‌ی حضرت رسول (ص) برده‌های آزاد شده بودند، مانند بلال، سلمان، عمار یاسر و قنبر. حتی بعد از غزوه‌ی بنی المصطلق، پیامبر(ص) با یکی از کنیزهای آزاد شده ازدواج نمود و این امر باعث آزادی تمام اسیران جنگی آن قبیله گردید.

اصل چهارم: رفتار انسانی با بردگان.

در اسلام دستورات فراوانی صادر شده می باشد که با بردگان با مدارا رفتار گردد تا آن‌جا که آن‌ها را شریک در زندگی صاحبان خود قرار داده‌می باشد. و رسول مکرم اسلام(ص) دستور داد هر کس که برادرش زیر دست اوست بایستی بداند که از غذا و لباسی که خود بهره گیری می کند او را برخوردار سازد. که حضرت علی و ائمه‌ی طاهرین علیهم السلام نمونه بارز این اقدام انسانی بوده‌اند.

اصل پنجم: اسلام بدترین کار را بشر فروشی می‌داند.

پس پیغمبر اسلام(ص) فرموده می باشد:

«شَرُّ النَّاسِ مَنْ بَاعَ النَّاسَ» (الکافی، ج 5، ص 114).

 این بود برنامه‌ی اسلام جهت آزادی بردگان (تفسیر نمونه، ج 21، ص 422-420).

احکام بردگی:

احکام برده در فقه اسلامی نیز زیاد می باشد به طوری که نزدیک به یک جلد از کتاب جواهر به آن اختصاص دارد حتی بعضی از مسایل آن در جلدهای دیگر مورد بحث قرار گرفته می باشد. و به گونه اختصار به بعضی از مسایل مهم آن تصریح می‌کنیم:

مسایل و احکام آزادی بردگان

راه‌های آزادی بردگان عبارتند از:

1- تدبیر: که مولا و صاحب برده می‌گوید:

«انتَ حّرٌ بعدَ وفاتی»

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد : نقش عقل در فقه شیعه و تفاوت آن با اهل سنت