استاد راهنما:

دکتر محمدمهدی رحیمی

استاد مشاور:

دکتر عبدالصمد کلیدری

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب

 عنوان               صفحه

چکیده: 1

فصل اول: مقدمه  2

 

1-1-کلیات   2

2-1- فرضیات آزمایش    5

3-1- اهداف آزمایش    5

فصل دوم: مروری بر تحقیقات انجام شده  6

 

2-1- اهمیت ذرت   6

2-2- سطح زیر کشت و تولید ذرت   6

2-3-  اجزای عملکرد دانه  7

2-4- اهمیت حبوبات و ماش   7

2-5-گیاه‌شناسی ماش   9

2-6-تاریخ کاشت   9

2-6-1-تاثیر تاریخ کاشت بر تعداد غلاف در بوته  10

2-6-2- تاثیر تاریخ کاشت بر تعداد دانه در غلاف   11

2-6-3- تاثیر تاریخ کاشت بر وزن صد دانه  12

2-6-4- تاثیر تاریخ کاشت بر عملکرد بیولوژیک   13

2-6-5- تاثیر تاریخ کاشت بر عملکرد دانه  14

2-6-6- تاثیر تاریخ کاشت بر شاخص برداشت   15

2-7-کشت مخلوط  16

٢-7–1- مزایای کشت مخلوط  17

٢-7–1-١- بهره گیری بهینه از منابع  17

٢-7–1-2- افزایش عملکرد 18

٢-7–1-٣- حفاظت خاک و کنترل فرسایش    18

٢-7-1-۴- حفظ حاصلخیزی خاک   18

٢-7-1-۵- بهره گیری کارآمد از آب   19

٢-7-1-۶- کنترل آفات و پاتوژن‌ها 19

٢-7-1-٧- کنترل علف‌های هرز در کشت مخلوط  20

٢-7-1-٨- پایداری تولید و کاهش ریسک تولید  20

٢-7-1-٩- حفاظت فیزیکی  21

٢-7-1-١٠- توزیع بهتر کارگر در طول فصل کار 21

٢-7-1-١١- افزایش کیفیت محصول  21

٢-7-1-١٢- حفاظت از سرما و باد 21

٢-7-1-١٣- باقی‌گذاردن بقایای گیاهی بیشتر در خاک   22

٢-7-1-١۴- حفاظت از محیط زیست   22

٢-7-1-١۵- کنترل علف‌های هرز 22

٢-7-2- معایب کشت‌های مخلوط  23

٢-7-2-١- رقابت بین‌گونه‌ای  23

٢-7-2-٢- محدودیت کاربرد ماشین‌آلات کشاورزی  23

٢-7-2-٣- متفاوت بودن نیاز غذایی و مبارزه با آفات و عوامل بیماری‌زا در کشت مخلوط  24

٢-7-2-۴- مدیریت مزرعه  24

٢-7-2-۵- اثرات سوء و زیان‌آور ترشحات ریشه‌ای  24

٢-7-3- عوامل مؤثر در عملکرد کشت مخلوط  24

٢-7-3-1- تراکم  24

2-7-3-2- آرایش مکانی گیاهان  25
جستجو در سایت :   


٢-7-٣-3- ویژگیهای گیاهی  25

٢-7-3-4- تنش­های ناشی از شرایط دشوار محیطی  26

2-7-4- عوامل مؤثر در کشت مخلوط  26

2-7-4-1- انتخاب گیاهان همراه 26

2-7-5- چگونگی تشکیل کشت مخلوط  28

2-7-6- روشهای ارزیابی کشت مخلوط  28

2-7-6-1- نسبت برابری زمین (LER) 29

2-7-6-2- محصول نسبی کل (RYT) 29

2-7-6-3- افزایش یا کاهش عملکرد واقعی (AYT) 30

2-7-6-4- سودمندی کشت مخلوط (IA) 30

2-7-8-کشت مخلوط ذرّت   31

2-7-9- مطالعه کشت مخلوط ذرت و سایر گیاهان  34

فصل سوم: مواد و روشها 36

 

3-1- موقعیت جغرافیایی محل آزمایش    36

2-3- مشخصات خاک محل اجرای آزمایش    36

3-3- مشخصات طرح آزمایشی  37

4-3- عملیات آماده‌سازی زمین و کوددهی  38

5-3- کاشت بذور ماش و ذرت   38

6-3-عملیات داشت   38

7-3-برداشت نهایی  38

8-3- شاخصهای اندازه­گیری شده 39

1-8-3- عملکرد 39

2-8-3-  تعداد غلاف در بوته  39

3-8-3-  تعداد دانه در متر مربع (عملکرد دانه) 39

4-8-3-   تعداد دانه در غلاف   39

5-8-3-  عملکرد بیولوژیک   39

6-8-3-   وزن صد دانه  39

7-8-3-  شاخص برداشت   39

9-3- واکاوی داده ها 40

فصل چهارم: نتایج و بحث و پیشنهادات    40

 

4-1- عملکرد دانه ماش   40

4-2- عملکرد بیولوژیک ماش   46

4-3- شاخص برداشت   48

4-4- وزن هزار دانه  51

4-5- تعداد دانه در غلاف   53

4-6- تعداد غلاف در بوته  55

4-7- ارتفاع نهایی گیاه 57

4-8- پروتئین دانه  59

4-9- نتیجه‌گیری  71

4-10- پیشنهادات   71

4-11- فهرست منابع: 72

چکیده:

 

به مقصود مطالعه اثر تاریخ کاشت و کشت مخلوط ذرت و ماش بر عملکرد و اجزای عملکرد ماش آزمایشی به صورت کرت­های خرد شده در قالب بلوکهای کامل تصادفی در سال زراعی 1390- 1389 در پاتاوه در سه تکرار اجرا گردید. در این پژوهش ماش و ذرت به صورت مخلوط افزایشی کاشته شدند. در این آزمایش عامل اصلی شامل سه تاریخ کاشت مختلف ماش (کاشت ماش 15 روز پیش از کاشت ذرت، همزمان با ذرت و کاشت ماش 15 روز بعد از کاشت ذرت) و عامل فرعی شامل نسبت­های مختلف کاشت (کشت خالص دو گیاه و سه نسبت مختلف کاشت 100% ذرت + 5/12% ماش، 100% ذرت + 25% ماش و 100% ذرت + 50% ماش) بود. نتایج حاصل از تجزیه واریانس نشان داد که اثر تاریخ کاشت ماش بر تمامی صفات به جزء وزن هزار دانه، ارتفاع نهایی گیاه و همچنین اثر الگوی کاشت بر تمامی صفات به جزء وزن هزار دانه، تعداد دانه در غلاف و پروتئین دانه تأثیر معنی­داری بود. برهمکنش تاریخ کاشت، الگوی کاشت فقط بر عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، تعداد غلاف در بوته و ارتفاع نهایی تأثیر معنی­دار بود. بیشترین عملکرد دانه ماش مربوط به تاریخ کاشت اول و الگوی کاشت سوم (100% ماش) با 3700 کیلوگرم  و کمترین عملکرد دانه  در  تاریخ کاشت سوم و الگوی کاشت 100% ذرت + 5/12% ماش با 650 کیلو گرم در هکتار بدست آمد.

واژه های کلیدی: ماش، ذرت، کشت مخلوط، تاریخ کاشت، عملکرد و اجزاء عملکرد.

1-1-کلیات

با در نظر داشتن افزایش روز افزون جمعیت و کمبود مواد غذایی، افزایش تولیدات کشاورزی بیش از پیش اهمیت می‌یابد. افزایش سطح زیر کشت، افزایش عملکرد در واحد سطح و افزایش محصول در واحد زمان سه روش افزایش تولیدات کشاورزی محسوب می­شوند (مظاهری 1377). کارشناسان و متخصصان کشاورزی اعتقاد دارند که افزایش تولید غذا در جهان از طریق افزایش سطح زیر کشت بیش از سطح موجود دیگر میسر نیست. زیرا هر جا که آب و زمین مناسبی وجود داشته می باشد، کاشت هم صورت گرفته می باشد. حتی بعضی از کشورها مثل هلند و چین با خشک­ کردن حاشیه دریاها، زمین قابل کشت ایجاد کرده­اند (میرهادی، 1372). در کشورهای در حال توسعه همانند ایران هم زمین­های حاصلخیز و قابل کشت فراوانی هست که در حال حاضر بدون کشت رها شده­اند، اما محدودیت آب مانع از به زیر کشت در‌آوردن اراضی می­گردد (میرهادی، 1372). پس این امر، به ویژه در کشورهای در حال رشد از طریق افزایش در واحد سطح مقدور می باشد.  افزایش عملکرد گیاهان زراعی منجر به ایجاد فشار بر منابع طبیعی گردیده و پایداری سیستم­های کشاورزی را تهدید می­کند. زیرا که این افزایش عملکرد چه با بهره گیری از رقم ‌های اصلاح شده و چه با کاربرد کود شیمیایی و سموم دفع آفات منجر به بهره گیری مفرط و بی‌رویه از منابع طبیعی تجدید نشدنی شده می باشد و پایداری سیستم را به خطر می‌اندازد و آن چه مسلم می باشد کشاورزی پایدار را نباید تنها به عنوان مجموعه­ای از روش­ها به حساب آورد بلکه بایستی آن را نوعی بینش قلمداد نمود که در آن جنبه­های مختلف اقتصادی، اجتماعی و حتی فلسفی نهفته می باشد و ابعاد فرهنگی آن کمتر از جنبه­های فنی و تکنیکی مربوطه نیست. کشاورزی پایدار، مستمر و در عین حال سودمندترین چگونگی بهره گیری از انرژی خورشید و تبدیل آن به محصولات کشاورزی می باشد که بدون تخریب خاک، آب و محیط زیست انجام می گیرد (شایگان و همکاران، 1387). افزایش محصول در واحد زمان که سومین راه حل افزایش تولیدات گیاهی می باشد از طریق کاشت دو یا بیشتر از دو گیاه زراعی در یک مزرعه در هر سال یا زراعت چند کشتی  نیز امکان‌پذیر می باشد (مظاهری 1377). که این خود یکی از شیوه‌های کشاورزی پایدار به شمار می رود و با بهره‌گیری از اصل تنوع گیاهی در مزرعه موجب افزایش تولید، حفظ حاصلخیزی خاک و کنترل فرسایش و در مجموع بهره‌برداری بهینه از منابع می گردد (مظاهری ١٣٧5). با مطالعه منابع موجود روشن می گردد که چند کشتی یکی از کهن‌ترین روش‌های زراعت در بین ملل متمدن عهد باستان به ویژه در مناطقی همانند آفریقا، جنوب‌شرقی‌آسیا، آمریکای مرکزی و بعضی نواحی مدیترانه بوده می باشد و در این مناطق به‌کارگیری این روش سوددهی مکفی همراه داشته می باشد. برآوردهای کمی نشان می‌دهد که در آفریقا مانند در کلمبیا ٩٠ در صد از کشت انواع لوبیا به‌صورت چند کشتی بوده و در مناطق گرمسیر درصد زمین‌های زیر کشت مخلوط از ١٧ در صد در هندوستان تا بیش از ٩۴ در صد در مالاوی متغیر می باشد. همچنین در سال ١٩٢٣، ۵٧ در صد سطح زیر کشت سویا در ترکیب با ذرت بوده می باشد (Vandenmeer, 1989).

سیستم زراعت چند کشتی به انواع همزمان و غیر همزمان تقسیم بندی می­گردد. یکی از انواع چند کشتی همزمان، کشت مخلوط ردیفی  می باشد. کشت مخلوط در مناطق گرمسیری دنیا به‌گونه گسترده متداول می‌باشد. در حال حاضر این سیستم در مناطق معتدل نیز به‌سرعت در حال گسترش می باشد (واندرمیر ١٣٧٩). کشت مخلوط از نظر پایداری در بعد زمان و مکان مزیت دارد. در مناطقی که شرایط آب و هوایی در سال‌های مختلف متغیر می باشد، کشت مداوم یک گیاه در سال‌های متوالی نمی‌تواند محصول خوبی به همراه داشته باشد در حالی که ترکیبی از گیاهان با نیاز‌های اکولوژیک متفاوت نوعی اطمینان برای زارع به شمار می رود (مظاهری ١٣٧7). پایداری زراعت مخلوط در دراز مدت اهمیت زیادی دارد زیرا نیازهای گونه‌های گیاهی به مواد غذایی و سایر عوامل متفاوت می باشد. کشت مداوم یک گیاه در یک قطعه زمین باعث ایجاد کمبود مواد غذایی شده و شیوع آفات و بیماری‌ها را به همراه دارد. انتخاب مخلوط مناسب از گیاهان زراعی این مشکل را برطرف می کند. کشت یک گیاه لگوم با یک گیاه غیر لگوم با این هدف انجام می گردد که علاوه بر کنترل آفات و بیماری‌ها، ضمن جلوگیری از فرسایش خاک،‌ کاهش مصرف نیتروژن را نیز به‌همراه دارد (مظاهری ١٣٧5). اگر چه کشت مخلوط از نظر بیولوژیکی بر تک‌کشتی ارجحیت دارد، اما در جامعه امروزی سودمندی بیولوژیک ملاک نیست و در تصمیم گیری زارع برای انتخاب سیستم کشت مسائل اقتصادی تأثیر فراتری دارد. بدیهی می باشد که عملیات کاشت، داشت و برداشت زراعت مخلوط به کارگر بیشتری (نسبت به تک کشتی) نیاز دارد اما در عوض اندازه مصرف علف‌کش و سموم گیاهی و کودهای شیمیایی کاهش می‌یابد. پس در مناطقی که درصد بیکاری زیاد و سرمایه اندک می باشد و پایداری در کشاورزی از طریق کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی و حفظ محیط زیست مهم می باشد، زراعت مخلوط به عنوان یک راه حل پیشنهاد می گردد (مظاهری، ١٣٧5).

دلیل مهم افزایش محصول در سیستم کشت مخلوط، به دلیل بهره گیری بهتر از عوامل محیطی مانند نور، آب و مواد غذایی موجود در خاک می باشد (Banik and et al, 2006). در واقع در کشت مخلوط، بهره گیری بهینه از منابع محیطی مانند آب، نور، خاک و مواد غذایی به اختلاف ارتفاع، چگونگی قرار گرفتن اندام‌های هوایی و زیر زمینی و نیاز غذایی متفاوت گیاهان نسبت داده می گردد (هاشمی دزفولی، 1379). البته کشت هر نوع گیاهی به‌صورت مخلوط الزاماً موجب افزایش عملکرد نمی‌گردد، این مسأله اکثراً تحت تأتیر پدیده رقابت درون گونه‌ای و برون گونه‌ای در جوامع گیاهی مخلوط می‌باشد. پس با مطالعه خصوصیات فیزیولوژیکی، مرفولوژیکی و ژنتیکی گیاهان مخلوط شونده می‌توان گیاهانی را برگزید تا در ترکیب جدید مقادیر کمتر تحت تأثیر رقابت قرار گیرد (مظاهری، ١٣۶8).

با در نظر داشتن خصوصیات فیزیولوژیک گیاهان می‌توان گفت که در کشت مخلوط معمولاً سودمندی زمانی حاصل می گردد که گیاهان تشکیل دهنده مخلوط از نظر چگونگی و اندازه جذب عوامل رشد با یکدیگر متفاوت باشند و در نتیجه اگر در مجاورت یکدیگر قرار گیرند حداکثر بهره گیری را از منابع خواهند نمود. این موضوع از نظر رقابت چنین تفسیر می گردد که اجزای مخلوط در جذب مواد با هم رقابت نمی‌کنند و به بیانی دیگر رقابت برون گونه‌ای کمتر از درون‌گونه‌ای می باشد، پس حداکثر سودمندی زمانی حاصل می گردد که اندازه رقابت حداقل باشد. اختلاف مورفولوژیک نیز در کشت مخلوط از اهمیت خاصی برخوردار می باشد. ترکیبی از گیاهان با تفاوت در حجم و گستردگی تاج پوشش باعث بهره گیری بهتر از نور می شوند و ترکیبی از سیستم های مختلف ریشه‌ای جذب بیشتر آب و مواد غذایی را به دنبال خواهد داشت (مظاهری، ١٣٧5). سرانجام خصوصیات ژنتیکی نظیر سرعت جوانه‌زنی و ظرفیت جذب آب و مواد غذایی و اکسیژن نیز در اندازه و چگونگی گونه‌ها تأثیر به‌سزایی دارند (مظاهری، ١٣٧7)

یکی از مهم­ترین عوامل مطرح در روش کشت مخلوط ثبات عملکرد و کاهش خطرات در تولید می باشد. یکی از ویژگی‌های دیگر کشت مخلوط که اگر به ‌دلایلی شرایط محیطی برای رشد یک گیاه نامطلوب گردد، گیاه دوم با بهره گیری بیشتر از منابع، می‌تواند عملکرد قابل قبولی را در واحد سطح تولید کند. با در نظر داشتن اینکه تحقیقات مربوط به شیوه‌های کشت مخلوط بر روی گیاهان گرمسیری متمرکز شده می باشد، اما مطالعه‌های تکمیلی در مناطق معتدله نیز و حتی سردسیری نیز ضروری به ‌نظر می‌رسد (جوانشیر و همکاران، 1379). در کشت مخلوط، بهره گیری از گیاهان تیره لگومینوز به ‌دلیل ویژگی منحصر به فرد در تثبیت بیولوژیک نیتروژن و تولید پروتئین بالا کارایی سیستم را افزایش می­دهد (عطری، 1377، جوانشیر و همکاران 1379).

انتخاب تاریخ‌کاشت مناسب یکی از فنون زراعی می باشد که با رعایت آن حداکثر محصول بدست خواهد آمد. از آنجایی که طول مراحل مختلف نمو تابعی از دو عامل اصلی حرارت و طول روز می باشد؛ ممکن می باشد تاریخ‌کاشت را به نحوی عوض کرد که مراحل مختلف نمو گیاه با وضعیت حرارت و طول روز موجود طی فصل رشد انطباق مناسبی یافته و اندازه رشد رویشی و زایشی مطلوبی بدست آید. بدین لحاظ لازم می باشد اطلاع کامل و صحیحی از خصوصیات رشد و نمو و نیازهای اکولوژیک محصول مورد کاشت و عوامل محیطی داشت تا بتوان تاریخ‌کاشت مناسبی را انتخاب نمود.

کاشت دو یا چند محصول در سال، موجب بهره گیری مؤثر از منابع طبیعی موجود در بخش کشاورزی و افزایش بازدهی اقتصادی آنها می گردد و در بسیاری از مناطق کشور مورد توجه قرار گرفته می باشد. با در نظر داشتن مراتب فوق اهمیت کشت مخلوط از جنبه کشاورزی پایدار و تأثیر آن در کاهش مصرف کودهای شیمیایی و سموم دفع آفات بیش از پیش روشن می­گردد. در این پژوهش اثر کشت مخلوط ذرّت و ماش و تاریخ کاشت بر عملکرد و اجزاء عملکرد ماش مطالعه شده می باشد.

2-1- فرضیات آزمایش

1-تاریخ کاشت بر عملکرد و اجزاء عملکرد ماش تأثیر گذار می باشد.

2- تغییر در تراکم­های ماش بر عملکرد و اجزاء عملکرد ماش و ذرت تأثیر گذار می باشد.

3- نسبت برابری زمین در کشت مخلوط ذرت و ماش بزرگتر از یک می باشد.

3-1- اهداف آزمایش

1-تعیین بهترین زمان کاشت ماش در کشت مخلوط با ذرت

2- تعیین اثر تاریخ کاشت روی عملکرد و اجزاء عملکرد ماش در کشت مخلوط با ذرت.

3- تعیین بهترین تراکم کشت ماش در کشت مخلوط با ذرت

فصل دوم: مروری بر تحقیقات انجام شده

 2-1- اهمیت ذرت

 ذرت گیاهی از خانواده گندمیان می باشد. در سطح جهانی، از نظر سطح زیر کشت مکان سوم را بعد از گندم و برنج به خود اختصاص داده ‌می باشد (نورمحمدی و همکاران، 1380). حدود 25-20 درصد از تولیدات جهانی ذرت به صورت مستقیم در شکل‌های مختلف آرد، شیرینی، کنسرو و فرنی در تغذیه بشر و 75-60 درصد آن به صورت دانه، خمیر، پودر و سیلو به مصرف غذای دام می‌رسد. بعلاوه حدود 5 درصد تولید جهانی ذرت نیز جهت فراورده‌های صنعتی مانند تهیه الکل و سوخت مورد بهره گیری قرار می‌گیرد (نورمحمدی و همکاران، 1380).

2-2- سطح زیر کشت و تولید ذرت

 سطح زیر کشت ذرت در جهان 5/142 میلیون هکتار و کل تولید جهانی آن در سال 2007 بالغ بر 5/637 میلیون تن بوده می باشد. امروزه در بیش از 70 کشور، ذرت کشت می گردد (فائو[1]، 2007). بر اساس همین آمار، میانگین عملکرد ذرت در سال 2007 میلادی در کشورهای عمده تولید کننده ذرت، 92/8 تن در هکتار بود. سطح زیر کشت ذرت در ایران در سال ٬1386 در حدود 000/200 هکتار و در این سال میانگین عملکرد  4/7 تن در هکتار بود که این مقدار تنها 8/42 درصد از مصرف داخلی ذرت دانه‌ای را تأمین می کند.

2-3-  اجزای عملکرد دانه

عملکرد دانه ذرت حاصلضرب چند جزء می‌باشد که اجزای عملکرد نامیده می گردد و می‌توان آن را از طریق ارتباط ذیل اظهار نمود:
دانلود متن کامل در سایت sabzfile.com
 عملکرد دانه” =  تعداد بلال در واحد سطح ×  تعداد دانه در بلال× “متوسط وزن دانه

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد : بررسی اثرات سطوح مختلف اوره و کلرید سدیم