استاد راهنما:

دکتر عبدالصمد کلیدری

استاد مشاور:

مهندس غضنفر محمدی­نیا

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب

 عنوان               صفحه

چکیده 1

فصل اول:کلیات

1- کلیات… 3

1-1-مقدمه. 3

1-2-هدف از اجرای این پژوهش…. 7

1-3- فرضیات پژوهش…. 7 دانلود متن کامل در سایت sabzfile.com

فصل دوم: مروری بر تحقیقات انجام شده

2- مروری بر تحقیقات انجام شده 10

2-1- اهمیت اقتصادی.. 10

2-2-گیاه شناسی برنج: 11

2-2-1 ریشه: 11

2-2-2 ساقه. 11

2-2-3 برگ… 12

2-2-4 پنجه زنی.. 12

2-2-5 گل آذین.. 12

2-2-6 ساختمان دانه برنج.. 13

2-3-مراحل رشد و نمو برنج.. 13

2-4- سطح زیر کشت و تولید برنج.. 17

2-5- سازش با محیط (اکولوژی برنج) 18

2-5-1- احتیاجات حرارتی.. 19

2-5-2- احتیاجات نوری.. 19

2-5-3- طول روز 19

2-5-4- خاک… 20

2-5-5- رطوبت نسبی.. 20

2-6- اهمیت تغذیه در گیاه 20

2-7- عنصر فسفر و اهمیت آن در تغذیه برنج.. 21

2-7-1- خسارات ناشی از مصرف کودهای شیمیایی فسفاته. 22

2-7-2- فسفر در گیاه 22

2-7-2-1- مقدار و اشکال مختلف فسفر در گیاه 22

2-7-2-2-تأثیر فسفر در گیاه 23

2-7-3- علائم کمبود فسفر در گیاه 23

2-7-4- شکلهای مختلف فسفر در خاک… 24

2-7-5- فسفر آلی در خاک… 24

2-7-6- فاکتورهای مؤثر در اندازه فسفر آلی خاک… 24

2-7-7- عوامل مؤثر در معدنی شدن فسفر عبارتند از: 25

2-8- کودهای زیستی.. 25

2-8-1- کود زیستی فسفاته بارور2. 26

2-8-2- مزایای کود زیستی بارور2. 26

2-8-3- روش‌های مصرف کودهای زیستی بارور2: 28

2-8-4-چگونگی بهره گیری از کود زیستی فسفاته بارور2 برای نشاء (برنج، گوجه‌فرنگی، گیاهان تزیینی و …) 29

2-8-5- نتایج بهره گیری از کود زیستی بارور2 بر عملکرد برنج.. 30

فصل سوم:مواد و روش‌ها

3-مواد و روش‌ها 33

3-1- موقعیت جغرافیایی محل آزمایش…. 33

3-2- مشخصات خاک محل اجرای آزمایش…. 34

3-3- مشخصات طرح آزمایشی.. 34

3-4- عملیات زراعی.. 35

3-5- صفات مورد مطالعه.. 36

3-5-1- عملکرد دانه. 36

3-5-2- تعداد پنجه. 36

3-5-3- پنجه بارور 36

3-5-4- طول خوشه. 36

3-5-5- وزن خشک ریشه. 36

3-5-6- وزن تر ریشه. 36

3-5-7- وزن خشک برگ… 36

3-5-8- وزن تر برگ… 37

3-5-9- وزن خشک کل.. 37

3-5-10- وزن خشک تک بوته. 37

3-5-11- نسبت وزن خشک ریشه به اندام هوایی.. 37

3-5-12- تعداد دانه پر. 37

3-5-13- تعداد دانه خالی.. 37

3-5-14- تعداد کل دانه. 37

3-5-15- وزن هزار دانه. 37

3-5-16- ارتفاع بوته. 38

3-5-17- تعداد خوشه در مترمربع.. 38

3-6- محاسبات آماری.. 38

فصل چهارم:نتایج و بحث

4- نتیجه‌گیری و بحث… 40

4-1- عملکرد. 40

4-2- پنجه بارور 45

4-3- وزن خشک کل.. 49

4-4- نسبت ریشه به ساقه. 54

4-5- تعداد دانه کل.. 58

4-6- وزن هزار دانه. 62

4-7- ارتفاع بوته. 67

4-8- طول خوشه. 71

4-9-تعداد خوشه بارور 75

4-10- نتیجه‌گیری.. 79

پیشنهادات… 80 جستجو در سایت :   

منابع و مأخذ. 81

چکیده

به مقصود مطالعه تأثیر کود زیستی فسفات بارور2 و سوپر­فسفات­ تریپل بر عملکرد دو رقم برنج (چمپا و گرده) طرحی در سال زراعی 1392-1391 در منطقه چیتاب انجام گردید. این طرح به صورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک­های کامل تصادفی در 3 تکرار اجرا گردید. که کود بارور2 و سوپرفسفات­ تریپل به عنوان فاکتور اصلی و رقم­های برنج فاکتور فرعی در نظر گرفته شدند. تیمار­ها شامل:1- شاهد (بدون کود فسفاته و بارور2) 2-کود بارور2 به روش محلول 3-کود بارور2 به روش محلول+کود سوپر­فسفات­ تریپل 4- کود فسفاته بدون بارور2 5- کود بارور2 بدون فسفات بود. صفات مورد اندازه­گیری شامل عملکرد دانه، تعداد پنجه بارور، طول خوشه، وزن خشک کل، نسبت وزن خشک ریشه به اندام هوایی، تعداد کل دانه، وزن هزار­دانه، ارتفاع بوته و تعداد خوشه در مترمربع بود. نتایج نشان داد که اثر کود سوپرفسفات­ تریپل و کود زیستی بارور2، بر اندازه عملکرد در سطح احتمال 1% معنی­دار بودند. که بیشترین اندازه عملکرد 4/2619 کیلوگرم در هکتار مربوط به تیمار 5 گرم در مترمربع سوپرفسفات تریپل و کمترین اندازه عملکرد 7/2256 کیلوگرم در هکتار مربوط به تیمار شاهد بود. همچنین اثرات متقابل کود سوپر فسفات× بارور2، کود سوپر فسفات× رقم، کود بارور2× رقم و سوپر فسفات× بارور2× رقم بر اندازه عملکرد، اختلاف معنی­داری را در سطح 1% نشان داد. پس به نظر می‌رسد، بهره گیری از کود فسفات بارور2 و سوپرفسفات تریپل در منطقه مورد آزمایش مفید می باشد.

واژه­های کلیدی: عملکرد- برنج (چمپا و گرده)-کود زیستی بارور2-کود سوپرفسفات تریپل

 1- کلیات

1-1- مقدمه

 شرایط امروز جهان از نظر تولید محصولات کشاورزی و تغذیه جهانی بیش از هر زمانی در گذشته، پیچیده شده می باشد. برای تأمین امنیت غذای بشر بایستی تولید محصولات کشاورزی افزایش یابد. افزایش تولید با افزایش سطح زیر کشت و یا افزایش عملکرد در واحد سطح میسر می گردد که گزینه اول بسیار محدود می باشد و این امر سبب توجه هر چه بیشتر به افزایش عملکرد در واحد سطح گردیده می باشد. آشنایی با تکنیک­های صحیح و علمی زراعت به ما کمک می­کند تا از منابع آب و خاک کشور در جهت تأمین تولیدات گیاهی مورد نیاز جامعه به نحو مطلوب بهره­برداری کنیم در غیر این­ صورت اعمال فشار در زمینه تولیدات گیاهی و متوسل شدن به روش‌های ناصحیح و بهره­برداری بیش از حد از منابع طبیعی، نه تنها کمکی به خوداتکایی کشور نمی­کند بلکه خسارت­های جبران­ناپذیری بر محیط‌زیست وارد می­کند. بخش کشاورزی ایران مولد بیش از 25 درصد درآمد ناخالص ملی می باشد و معاش اغلب ساکنین روستاها که در حدود 40 درصد از جمعیت تقریباً 70 میلیونی کشور را شامل می­شوند از راه فعالیت­های کشاورزی تأمین می­گردد. زراعت از نیمه دوم قرن هیجدهم به تدریج جنبه علمی پیدا نمود. زراعت بر پایه خاک، گیاهان زراعی و عوامل محیطی استوار می باشد. در چند دهه گذشته با ظهور تکنولوژی جدید، بهره گیری از کودهای شیمیایی و سوخت­های فسیلی، کشت ارقام جدید، به‌کارگیری روش‌های مکانیکی، کنترل آفات و … کیفیت و کمیت محصولات زراعی افزایش یافته می باشد (اسمعیلان، 1381).

در سطح دنیا نزدیک به 52٪ زمین­های قابل کشت به کشت غلات اختصاص دارد (امام، 1383). تولید غذا، الیاف (پوشاک) و سوخت همواره در طول تاریخ مهم‌ترین مسأله مورد توجه جوامع انسانی بوده و این چالش عظیم تا به امروز ادامه یافته می باشد. تولیدات گیاهی، اساس تأمین غذا را تشکیل می­دهند، به ­طوری که جیره غذایی بسیاری از مردم تقریباً بر مصرف مستقیم فراورده­های گیاهی متکی می باشد. حتی گوشت و فراورده­های دامی نیز که گاهی به جیره­ی غذایی افزوده می­شوند از تولیدات گیاهی منشأ می­گیرند (اسمعیلان، 1381).

 زندگی بشر به گیاه وابسته می باشد زیرا گیاه تأمین‌کننده غذا، پوشاک، دارو و… بوده اما گیاه برای ادامه زندگی و تولید محصول خود به خاک وابسته می باشد به همین دلیل می باشد که بشر از زمان‌های بسیار دور، برای تولید هر چه بیشتر گیاه، اقدام به کوددهی خاک کرده می باشد. نخستین کودهای بکار رفته عبارت بودند از ضایعات و پسماندهای حیوانی، انسانی و گیاهی یا به تعبیری امروزی «کود آلی»، بعدها کودهای شیمیایی شناخته گردید و به ساخت و کاربرد آن‌ها در سطح وسیع اقدام گردید به گونه­ای که کودهای آلی و کاربرد آن‌ها در اقدام به فراموشی سپرده گردید و تنها در کشورهای جهان سومی اهمیت و کاربرد خود در کشاورزی را همچنان حفظ کرده می باشد (کریمیان، 1390).

 تولید کودهای شیمیایی در ایران از سال 1324 با راه‌اندازی کارخانه­ای در کرج آغاز گردید (شرکت خدمات حمایتی، 1385). و کاربرد آن‌ها در کشاورزی مربوط به سال 1340 یعنی یک سال پس از تأسیس «اداره کل حاصلخیزی خاک» به کمک سازمان جهانی خوار­وبار کشاورزی (فائو) می باشد (بی‌نام، 1340).

 هدف­های اصلی تحقیقات در آن سال­ها عبارت بودند از: الف) معرفی فایده­های کاربرد کودهای شیمیایی و ب) تشویق کشاورزان به مصرف هر چه بیشتر کودهای شیمیایی برای افزایش محصول. و مشکلاتی در مصرف کودهای شیمیایی هست که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: 1- در صورتی که بهره گیری از کودهای شیمیایی به صورت بی­رویه باشد وارد آب‌های زیرزمینی و در نهایت از طریق محصولات کشاورزی وارد غذای بشر­ها می گردد. 2- بهره گیری بی­رویه از کودهای شیمیایی خاک را آلوده می کند. 3- سفره­های آب زیر­زمینی در معرض آلودگی قرار می­گیرند. 4- کاربرد نامتعادل کو­دهای ازته ممکن می باشد سبب کاهش و کم شدن قابلیت دسترسی گیاهان به فسفر گردد. 5- بهره گیری مداوم از کودها سبب کاهش عناصر کمیاب مانند روی، آهن، مس، منگنز خواهد گردید که بر روی سلامت گیاهان جانوران و بشر نیز تأثیر خواهند گذاشت. 6- شیوع بیماری­ها و آفات متعدد مثلاً نماتد در مزارع چای و حتی شانکر مرکبات در جنوب کشور اکثراً زاییده مصرف نامتعادل کودها می­باشد. کودهایی که در این پژوهش مورد مطالعه قرار خواهند گرفت کود زیستی فسفاته بارور2 و سوپرفسفات تریپل.

 کودهای زیستی حاوی کودهای ریزسازواره­های مفید در تغذیه گیاه می­باشند که می­توانند مشتمل بر گروه­های مختلف از قبیل باکتری­ها، قارچ­ها و مانند آن باشد. امروزه بهره گیری از این کودها در جهت گام برداشتن به سوی کشاورزی پایدار و بهره گیری از اثرات مفید آن‌ها رو به افزایش می باشد (آستارایی و کوچکی، 1375).

کود زیستی فسفات بارور2:

 تنها کود زیستی بیولوژیک احیاکننده کود فسفات می باشد که در ایران برای اولین بار توسط شرکت زیست فناور سبز تولید شده می باشد. این کود در آزمایشات انجام شده روی محصولات صیفی و گیاهان زراعی مورد مطالعه قرار گرفت. کود زیستی فسفات بارور2 حاصل پژوهش 8 ساله گروهی متشکل از 24 نفر پژوهشگر در جهاد دانشگاهی واحد تهران می­باشد. این کود حاوی دو نوع باکتری حل کننده فسفات از گونه­های باسیلوس­لنتوس سویه (p5) و سودوموناس­پوتیرا سویه (p13) می­باشد که به ترتیب با بهره گیری از دو سازوکار ترشح اسیدهای آلی و اسید فسفاتاز باعث تجزیه ترکیبات فسفره نامحلول و در نتیجه قابل جذب شدن آن برای گیاه می­گردند. طی پژوهش‌های 5 ساله، آغاز جداسازی باکتری­های حل کننده فسفر از خاک‌های نواحی گوناگون کشور انجام گردید. پس این باکتری­ها تحت آزمایش­های متعددی مانند مطالعه مقاومت به تنش­های محیطی (دما، شوری،pH های مختلف) و رقابت با ریزسازواره­های دیگر قرار گرفتند. نتایج حاکی از این بود که این باکتری­ها قادرند دامنه وسیعی از pH  بین 5 تا 11، دمای بالا تا 42 درجه سانتی­گراد و شوری تا 5/3 درصد را به خوبی حل نمایند. وجود چنین مشخصه­ای باعث گردید که بتوان این کود زیستی را در طیف گسترده­ای از خاک‌های ایران و برای محصولات گوناگون بکار برد.

زمان به کار بردن کود فسفات:

 در همه­ی خاک­ها، کودهای فسفر را بایستی به صورت پایه به کار برد (در زمان شخم). فسفر اصولاً برای پایداری و استحکام نشاء و افزایش طول ریشه آن مورد بهره گیری قرار می­گیرد. وجود مقدار کافی کود فسفری برای تولید دانه در مراحل اولیه رشد بیش از مراحل بعدی آن موثر می باشد. زیرا برای پنجه­زنی فعال مورد بهره گیری قرار می­گیرد. تأمین نیاز فراوان گیاه برنج به جذب p مستلزم به کار بردن آن در زمان نشاء کاری می باشد نه دیرتر از آن. به کار بردن کود p در زمان 25 روز پس از نشاء کاری در تولید محصول تأثیر نخواهد داشت. بر خلاف کود اوره، لازم نیست کود p را در چندین مرحله تقسیم کرده، و در مراحل مختلف رشد گیاه برنج بپاشند، زیرا معلوم شده که این کود آب شویی نمی­گردد و در خاک باقی می­ماند و به تدریج در اختیار گیاه قرار می­گیرد. بعلاوه، در صورتی که در مرحله آغاز رشد کود p به اندازه کافی توسط برنج جذب شده باشد، بعداً در مراحل بعدی رشد در همه­ی اندام­های گیاه می­تواند توزیع گردد. فسفر در مرحله زایشی به گونه فعال از برگ­های کهنه به برگ­های تازه انتقال می­یابد (عادلی­مسبب، انتشار مقالات کشاورزی و علوم وابسته).

 در مزارع فسفات به شکل کودهای آلی و یا کودهای شیمیایی فسفاته به خاک اضافه می گردد. ظرفیت تثبیت فسفر در خاک‌های مختلف با در نظر داشتن خصوصیات فیزیکی، شیمیایی، زیستی، اقلیم و مدیریت زراعی متغیر می باشد (آستارایی، 1375). قابلیت در دسترس بودن فسفر بستگی به عوامل زیادی زیرا pH، تهویه خاک، رطوبت، دما، مقدار آهن، آلومینیم و منگنز و … دارد (بای­بوردی، 1379). اندازه مصرف کودهای شیمیایی فسفر در ایران حدود 750 هزار تن در سال می­باشد که 250 هزار تن از این مقدار در داخل تولید و بقیه آن با واردات این کود جبران می گردد.

سوپر­فسفات­ تریپل (Ca(H2PO4)2)

 فسفر در تغذیه گیاهان دومین عنصر کلیدی پس از ازت محسوب می­گردد. غلظت فسفر در گیاهان بین 1/0 تا 5/0 درصد متغیر می باشد. این عنصر بیشتر به صورت آنیون­های H2PO4 و HPO4، جذب گیاه می­شوند (پناهی کردلاغری، 1390).

 هزینه ساخت سوپرفسفات ­تریپل (غلیظ) بیش از نوع معمولی می باشد. اما بالا بودن عیار فسفر باعث کاهش اندازه مصرف، کاهش هزینه حمل‌ونقل شده که هزینه بیشتر آن را توجیه می­کند. بهره گیری از انواع سوپرفسفات بستگی به ملاحظات اقتصادی مثل قیمت مواد اولیه، هزینه حمل‌ونقل و مقدار مصرف دارد.

 سوپرفسفات تریپل (غلیظ) در شرایط کشور بهتر از فسفات آمونیوم می باشد. به این سوپرفسفات از آن جهت تریپل (غلیظ) می­گویند که فسفر محلول آن تقریباً سه برابر سوپرفسفات ساده می باشد. سوپر فسفات­تریپل دارای 53-44 درصد P2O5 و 5/1-1 درصد گوگرد و اندازه فسفر قابل دسترس آن 100-97 درصد می­باشد. و در خاک دارای واکنش خنثی می باشد.

 کشاورزان با این باور غلط که کودهای شیمیایی موجب بازدهی بهتر محصولات آن‌ها می گردد کودهای شیمیایی را با قیمت­های بالا از بازار سیاه تهیه می­کنند متأسفانه با در نظر داشتن اینکه هم نوع سموم شیمیایی و هم اندازه آن در کشاورزی، آزمایشگاه­ها و … نیاز به نظارت بیشتری دارد در کشور شاهد کنترل ضعیف بر این مسأله هستیم. در منطقه چیتاب به علت عدم اطلاعات کافی کشاورزان و بی­سوادی آن‌ها باعث شده که آن‌ها از کود بارور2 بهره گیری نکنند زیرا اعتقاد آن‌ها بر این می باشد که این کود عملکرد آن‌ها را پایین می­آورد. سؤالی که مطرح می گردد این می باشد که آیا این کود باعث کاهش عملکرد می گردد؟ طبق نظر جهاد کشاورزی نه تنها این کود باعث کاهش عملکرد نمی­گردد بلکه این کود به مقدار کمتری نسبت به سایر کودها در هکتار مورد نیاز می باشد (100 گرم از این کود برای یک هکتار مناسب می باشد) و نیز قیمت پایینی نسبت به سایر کود­ها داشته و جایگزین کود شیمیایی فسفاته می گردد و همچنین موجب کاهش بیماری­های خاک، سازگاری با اقلیم کشور، افزایش عملکرد، کلنی شدن با ریزوسفر گیاه، روش مصرف و حمل‌ونقل آسان و… می گردد.

ارقام مورد آزمایش در این پژوهش چمپا و گرده می­باشد.

ارقام چمپا:

 طول دانه برنج­های این گروه از گروه صدری کوتاه­تر بوده (برنج­های گروه صدری از مرغوب­ترین برنج­های ایران هستند و ارزش تجارتی بالایی دارند) اما قطر آن‌ها بیشتر می باشد برنج­های این گروه دارای انواع زودرس و دیررس می باشد. در انواع زودرس طول دانه­ها بیشتر می باشد. این گروه پیش روی آفات، بیماری­ها و کم آبی مقاوم­تر و عملکرد آن‌ها نسبت به گروه صدری بیشتر، اما ارزش تجارتی کمتری دارند. مبدأ این برنج­ها ویتنام می باشد. مهم‌ترین برنج­های این گروه، رسمی، بینام، آگوله، شاهک، چمپا سیاه، چمپا سفید، چمپا نازک، چمپا کوتاه، سرخه چمپا، سرد چمپا، گرم چمپا می­باشد.

ارقام گرده:

 برنج­های این گروه عملکرد بیشتری نسبت به گروه­های صدری و چمپا داشته اما ارزش تجارتی و خصوصیات پخت و طعم خوبی ندارند. دانه این برنج­ها گرد، طول آن‌ها کمتر از 5 میلی­متر و نسبت طول به قطر دانه کمتر از 2 می­باشد. در برابر آفات و عوامل نامساعد محیطی مقاوم هستند. از برنج­های این گروه می­توان گرده رشت، گرده کلات، گرده لاهیجان، گرده لنگرود، گرده مولائی، گرده شیراز، گرده میانه و گرده خوزستان را نام برد. در بین برنج­های ذکر گردیده معمولاً دانه برنج­های صدری خیلی بلند، دانه برنج­های چمپا زودرس­ها بلند، دانه برنج­های چمپا دیر­رس­ها متوسط و دانه برنج­های گرده کوتاه می­باشند (تاج‌بخش، پورمیرزا، 1386).

 برنج در سطحی بالغ بر 146 میلیون هکتار کشت می­گردد. و 3/2 کالری روزانه مردم در مناطق آسیا و 3/1 کالری مورد نیاز مردم در آمریکای لاتین و آفریقا از طریق مصرف برنج تأمین می گردد (درستی،  نشر موسسه تحقیقات برنج کشور 1385).

 برنج پس از گندم مهم‌ترین محصول کشاورزی می باشد و تأثیر بسیار بارز و چشمگیری در تغذیه مردم جهان و نیز کشورمان دارد.

 1-2-هدف از اجرای این پژوهش

  • تعیین اندازه اثر کود بیولوژیک فسفات بارور2 بر اجزاء عملکرد رقم­های برنج چمپا و گرده در منطقه چیتاب.
  • تعیین اندازه اثر متقابل کود سوپر­فسفات­­ تریپل و کود بیولوژیک فسفات بارور2 بر عملکرد رقم­های چمپا و گرده در منطقه چیتاب.

 -3- فرضیات پژوهش