استاد راهنما :

دکتر محمد مهدی رحیمی

 استاد مشاور :

دکتر : عزیزالله جعفری کوخدان

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)
دانلود متن کامل در سایت sabzfile.com
فهرست مطالب

عنوان                                                                                         صفحه

چکیده :                                                                                               1

فصل اول: کلیات  

 مقدمه :                                                                                               2 جستجو در سایت :   

 1- کلیات :                                                                                           6

1-1- معرفی خانواده چتریان                                                                        6

1-2- عوامل موثر بر رشد گیاهان مرتعی  :                                                        7

1-3- گیاهان مورد مطالعه                                                                           8

1-3-1- چویل                                                                                        8

1-3-2-انواع چویل در ایران                                                                         9

1-3-3-رویشگاههای چویل در ایران                                                                9

1-3-4- ترکیبات چویل                                                                            10

1-3-5- کاربردهای چویل                                                                         11

1-4- کما                                                                                            12

1-4-1- کمای ساورزی                                                                            13

1-4-2- پراکندگی جغرافیایی                                                                     13

1-4-3-انواع کما در ایران                                                                         14

1-4-4- دوره رشد کما                                                                            14

1-4-5- ترکیبات کما                                                                              15

1-4-6- کاربردهای کما                                                                            15

1-4-7- ترکیبات واثرات درمانی کما                                                             17

 فصل دوم  مطالعه سوابق                                                                                              

2-1- مطالعه سوابق                                                                                20

2-1-1- از نظر دارویی و فتوشیمی                                                               20

2-1-2- از نظر عوامل اکولوژیکی                                                                 22

2-1-3- از نظر رویشگاهها                                                                         22

فصل سوم : مواد و روش ها                                                                                          

3-1- مواد و روش ها                                                                               25

3-2- معرفی استان                                                                                 25

3-3- معرفی منطقه ساورز                                                                         25

3-4- زمین شناسی کوه ساورز                                                                    26

3-5- پوشش گیاهی ساورز                                                                        27

3-6- اندازه بارندگی                                                                                30

3-7- خاک منطقه                                                                                  30

3-9- روش اجرای آزمایش                                                                        35

فصل چهارم : نتایج ، بحث و پیشنهادات                                                                      

4-1- نتایج کلی                                                                                    37

4-2- اثرارتفاع بر تراکم چویل                                                                     38

4-3- اثر ارتفاع بر تعداد بوته در گیاه چویل                                                     39

4-4- اثر ارتفاع بر طول گیاه چویل                                                               40

4-5- اثر ارتفاع بر قطر گیاه چویل                                                                41

4-6- اثر ارتفاع بر بیوماس گیاه چویل                                                            42

4-7- اثر ارتفاع بر تراکم گیاه کما                                                                 43

4-8- اثرارتفاع برتعداد بوته کما                                                                   44

4-9- اثر ارتفاع بر ارتفاع گیاه کما                                                                45

4-10- اثر ارتفاع بر قطر گیاه کما                                                                 46

4-11- اثرارتفاع بر عملکرد گیاه کما                                                              47

4-12- نتیجه گیری                                                                                48

4-13- پیشنهادات                                                                                  49         49

پیوست ها                                                                                           55

چکیده :

به مقصود مطالعه اثر ارتفاع بر عملکرد و تراکم و پراکنش دو گونه گیاهی چویل Ferulago angulata و کما ferula تحقیقی در بهار و تابستان  سال 1390   در فصل رویشی به روش ترانسکت خطی و در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در کوه ساورز در شهرستان بویراحمد  مورد مطالعه قرار گرفت . سه فاکتور اصلی شامل ارتفاع از سطح دریا ، گونه های چویل و کما انتخاب شده و در سه تکرار و هر تکرار نیز در 11 ارتفاع مختلف اجرا گردید .  فاصله هر ترانسکت حدودا دو کیلومتر و در هر ترانسکت قطعات نمونه به ابعاد 4 متر مربع و محل استقرار قطعات نمونه از دامنه ( خط القعر ) تا قله ( خط الراس ) کوه ساورز به ازاء هر صد متر افزایش ارتفاع از سطح دریا صورت گرفت . در این پژوهش اثر ارتفاع بر صفات پنج گانه ارتفاع گیاه ، قطر تاج ، زی توده (بیوماس ) ، تعداد بوته و تراکم نسبی گیاهان چویل و کما مطالعه شده و نتایج حاصله بعد از واکاوی واریانس گزارش گردید . نتایج این پژوهش نشان داد که با افزایش ارتفاع از سطح دریا تراکم ، تعداد بوته ، قطر تاج و بیوماس گیاه چویل در واحد سطح معنی دار شده و افزایش می یابد . طول گیاه چویل با تغییرات ارتفاع تغییر معنی داری نداشت  ..آزمایش مشابه نشان داد که با افزایش ارتفاع از سطح دریا تراکم ، تعداد بوته و قطر گیاه کما در واحد سطح معنی دار شده و افزایش می یابد بیشترین تراکم و قطر تاج ،  در ارتفاعات 2300 تا 2900 متری نظاره گردید . افزایش ارتفاع از سطح دریا  تاثیر معنی داری بر ارتفاع و بیوماس گیاه کما نداشته و ارتباط منطقی و معنی دار نظاره نگردید  .

کلمات کلیدی :  ارتفاع ، چویل ، کما ، ساورز

 مقدمه :

اعمال مدیریت صحیح و کارآمد در هر منطقه بر مبنای اطلاعات دقیق از وی‍‍‍ژگی های کمی و کیفی رستنی ها و آگاهی از روابط گیاهان با یکدیگر و نیز عوامل محیطی میسر می باشد. شناخت عوامل محیطی موثر بر استقرار و گسترش گیاهان می تواند ما را با سازگاری گونه های بومی هر ناحیه آشنا کند تا بر اساس سرشت این گونه های بومی، نسبت به مدیریت بوم شناختی اقدام گردد 11  (تقی پور ع 1385 ) .  

مطالعه‌ها ی انجام شده توسط داراب یزدانی و همکاران در غرب ایران نشان می‌دهد که جایگزینی داروهای با منشاء طبیعی با داروهای شیمیایی در سطح دنیا به سرعت رو به توسعه و گسترش می باشد و کشورهای مختلف با بهره‌گیری از توانهای بالقوه خود مانند تنوع پوشش گیاهی، تنوع اقلیمی، ارزان بودن انرژی و نیروی کارگری و وجود تکنولوژی‌های برتر و. .. سهم خود را از تجارت جهانی گیاهان دارویی می‌گیرند و به طوری که کشوری مانند کانادا خود را غول خفته گیاهان دارویی می‌داند. در این رهگذر می‌بایست با شناخت و بهره‌گیری هر چه بهتر از توانهای بالقوه خود که شاخص‌ترین آنها تنوع اقلیمی، تنوع پوشش گیاهی، پیشینه تاریخی طب سنتی و تا حدودی منابع انرژی ارزان می‌باشد و همچنین با سیاست‌گذاری صحیح و برنامه‌ریزی‌های کلان سهم واقعی خود را از این تجارت کسب کنیم 53 ( یزدانی د 1382).

مطالعات قلی وند و همکاران در استان کردستان و پژوهشکده گیاهان دارویی نشان می دهد کشور ایران دارای توانمندی های زیادی در عرصه گیاهان دارویی و معطر بوده و از این جهت می تواند جایگاه ویژه ای در صنایع غذائی ،داروسازی و آرایشی- بهداشتی در دنیا داشته و در عرصه صادرات گیاهان دارویی مطرح گردد. اسانس ها را می توان از مهمترین مواد موثره گیاهان داروئی دانست.با در نظر داشتن غنی بودن پوشش گیاهی ایران و برخورداری از تنوع گونه ای فراوان و در نتیجه وجود گونه های انحصاری ،استخراج و تحلیل کمی و کیفی ترکیب های موجود در این گیاهان از اهمیت خاصی برخوردار می باشد 40 ( قلی وند م 1388 ).

بر اساس نوشته های دراراب یزدانی و سحر شهنازی کشور ایران با موقعیت خاص آب و هوایی، بیش از 7500 گونه گیاهی را در خود جای داده می باشد که 2 تا 3 برابر پوشش گیاهی تمامی قاره اروپاست و پیش‌بینی می گردد که بیش از 750 گونه دارویی در پوشش گیاهی ایران وجود داشته باشد54( یزدانی د  1382) .

استان کهگیلویه و بویراحمد در جنوب غربی ایران در امتداد سلسله کوههای زاگرس قرار گرفته و به دلیل شرایط توپوگرافی ، اقلیمی و موقعیت خاص خود رویشگاه بیش از 2000 گونه گیاهی می باشد .13 (جعفری ع 1372 ) از بین گونه های فراوان گیاهی ، گیاهان دارویی و مرتعی با خاصیت ها و کاربردهای متعدد می توان به گیاه چویل با نام علمی Ferulago angulata و کما ferula  تصریح نمود .

 علت انتخاب موضوع :

دو گیاه چویل  و کما  از گونه های مهم مرتعی و دارویی کشور ایران به خصوص ناحیه زاگرس مرکزی می باشد  و در سالهای اخیر برای مصارف دارویی  و مرتعی مورد بهره برداری های فراوان قرار گرفته اند 14 ( جعفری 1384 ) . مطالعه های به اقدام آمده نشان می دهد حدود 35 گونه چویل و 172گونه گیاه کما در دنیا و تقریبا 8 گونه چویل و  30گونه از انواع کما در ایران پیدا نمود می شوند  54 (یزدانی د 1382) . در زمینه  پراکنش این گونه ها به ویژه در طبقات ارتفاعی ، اطلاعات کمی هست و اطلاعات موجود نیز برای برنامه ریزی در زمینه  مدیریت علمی ؛ بهره برداری و حفاظتی ،  کافی به نظر نمی رسد پس در این پژوهش ،  برای تعیین اثر  عامل اکولوژیک  ارتفاع  بر  تراکم ، پراکنش و صفات کمی این دو گونه اجرا شده می باشد .  نتایج حاصل از این پژوهش می تواند بعضی از جنبه های مهم و مبهم  علمی در ارتباط با رویشگاه های  این دو گونه  گیاهی  را برطرف نماید . بنابر این اثر ارتفاع   به عنوان متغیر مهم و اکولوژیکی بر پراکنش ، تراکم و اندازه تولید زی توده ( بیوماس ) این دو گونه مورد مطالعه قرار می گیرد .

هرچند که تعیین پراکنش و تراکم و اندازه گیری بیوماس تولیدی گیاهان مرتعی در طرح های مرتعداری استان و یاسایر نقاط کشور مطالعه شده می باشد اما مطالعات گسترده ای برای تعیین اثر هریک از عوامل اکولوژیک ( به صورت منفرد )  بر رشد ونمو ، حضور یا عدم حضور ، جامعه گرایی و تراکم گونه ها ،  صورت نگرفته می باشد  . در این راستا می توان به مطالعه مطالعه اکو – فیتو سوسیولوژیکی رویش های گیاهی منطقه کوه گل در سالهای 72- 1370 ، منطقه حفاظت شده دنای غربی طی سالهای 80-1377 و دنای شرقی – کوه دیل در طی سالهای 89-1388 توسط عزیزالله جعفری ( استاد مشاور ) تصریح نمود . بعضی نتایج حاصل از این مطالعات به صورت مقالات در مجلات و سمینارها ی مختلف ارائه شده می باشد . به علاوه ، سه فقره پایان نامه تحت عنوان مطالعه عامل اکولوژیک ارتفاع ، شیب و خاک بر استقرار رویش های گیاهی در منطقه حفاظت شده دنای شرقی و دیگری تحت عنوان مطالعه اثر عامل اکولوژیکی ارتفاع بر شیب تغییرات تنوع زیستی در منطقه دنای غربی و تاثیر عامل اکولوژیکی ارتفاع بر اندازه و نوع ترکیبات  فلانوئیدی در گیاه پونه سای سی سختی ( Nepeta macrosiphon ) توسط نامبرده راهنمایی و مشاوره شده می باشد و در این تحقیقات هر چند به اختصار به گونه های مورد مطالعه تصریح شده می باشد اما این گونه ها در سطح وسیع مورد مطالعه قرار نگرفته اند . به علاوه در ارتباط با صفات کمی ، پراکنش و تراکم گونه های مورد مطالعه در این پایان نامه ، تا کنون تحقیقی صورت نگرفته می باشد پس در این پژوهش اثر عامل اکولوژیکی ارتفاع بر خصوصیات مورفولوژیکی ، تراکم و پراکنش گونه های مورد نظر در کوه ساورز مطالعه شده می باشد  .

فرضیه ها :

1- افزایش ارتفاع از سطح دریا با عث کاهش عملکرد بیوماس در دو گیاه کما و چویل می گردد

2- افزایش ارتفاع باعث کاهش تراکم و پراکنش دو گیاه کما و چویل می گردد

اهداف پژوهش :

  • مطالعه عامل مهم اکولوژیکی ارتفاع بر رشد و نمو ،حضور یا عدم حضور ، پراکنش و تراکم دو گونه ی چویل و کما
  • تعیین محدوده ی ارتفاعی رویش دو گونه مورد مطالعه ( حداقل و حداکثر ارتفاع رویشگاه )
  • تعیین مهم ترین رویشگاههای دو گونه مورد مطالعه در طبقات ارتفاعی
  • تعیین مهم ترین طبقات ارتفاعی ار نظر تولید بیوماس
  • تعیین مهم ترین نقاط و طبقات ارتفاعی برای کشت و احیاء گونه های مورد مطالعه

معرفی خانواده چتریان :

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد : بررسی اثرمحلول پاشی نانواکسید آهن و روی بر عملکرد و درصد پروتئین ماش

تیره بزرگی از گیاهان  با  نام چتریان umbelliferae یا Apiaceae که به تیره جعفری نیز معروف هستند. این تیره شامل 150 جنس و در حدود 3000 گونه گیاه می باشد که عموماً در مناطق معتدله دو نیمکره مخصوصاً نیمکره شمالی می رویند. و جود گل آذین چتری و برگهای غالباً مرکب از بریدگیهای باریک و نازک ؛ آنها را از سایر گیاهان به خوبی متمایز می سازد. به علت وجود گل آذین چتری می باشد که به تیره چتریان معروف هستند. در بین گیاهان این تیره گونه های فراوان دارویی هست که اغلب آنها مورد شناسایی مردم بوده و در طبابت مورد بهره گیری قرار می گیرند 25  (  زرگری,ع.1376) .

گیاهان تیره چتریان معمولاً در همه اندام‌های خود ( در مجاری درون بافتی به نام شیزوژن ) دارای اسانس می‌باشند اماً اساساً اسانس دانه و ریشه آن‌ها مورد توجه می باشد. گیاهان تیره مذکور اکثراً در نواحی معتدل می‌رویند و عموماً در دوره رویشی خود نیاز چندانی هم به آب ندارند. حتی این کم نیازی به آب به کیفیت مرغوب اسانس آن‌ها موثر می باشد45 (مافی ح 1388) .

گیاهان تیره چتریان چنانکه از نام تیره آن‌ها پیداست دارای گل‌آذینی به شکل چتر ساده یا مرکب می‌باشند. تشخیص گل‌آذین چتری امری ساده می باشد. اغلب گونه‌‌های این تیره علفی، یکساله، دوساله یا چند ساله‌اند. برگ‌ها غیر متقابل و بی‌زبانه، دارای بریدگی‌های عمیق با غلافی درشت در قاعده هستند45 (مافی ح 1388).

تعدا اندام‌های هر حلقه گل مضربی از پنج می باشد. از ناحیه پایینی تخمدان دو برچه به هم چسبیده نمو می‌نمایند که پس از نمو از هم جدا می شوند و میوه‌ای فندوقه‌ای دو قسمتی تشکیل می‌دهند. میوه فندوقه‌ای دوقسمتی و ریشه، محصول اصلی گیاه می باشد45 (مافی ح 1388) .

از گیاهان این خانواده می توان به کرفس، شوید، جعفری ، کندل، کما ، چویل یا چویر ، کرفس سفید ، شلیل ، زگیلی ، بیلهر ، پیکل ، جاشیر، جعفری کوهی ، خوش آویزه کوهی ، آنغوزه، باریجه و … تصریح نمود .

عوامل مؤثر بر رشد و نمو گیاهان مرتعى

  1-2-1-  ارتفاع از سطح دریا :  با افزایش ارتفاع از سطح دریا از اندازه دمای هوا کاسته شده و بر اندازه بارندگی افزوده می گردد . دوره سرما و یخبندان طولانی تر و ذوب شدن یخ ها برف ها کند تر می گردد و رشد گیاهان بطئی تر انجام می شود .

   1-2-2-  عرض جغرافیائى  :   عرض جغرافیایی هر نقطه ارتباط معنی داری با اندازه تابش ، زاویه تابش  ، درجه حرارت ، و به تبع اندازه   بارندگی داردمجموعه عوامل فوق الذکر سبب شکل گیری رویش های گیاهی در نقاط مختلف کره زمین شده می باشد .  عرض جغرافیایی در استوا صفر ودر قطبین 90 درجه می باشد رویش های گیاهی در عرض های  جغرافیایی تفاوت های عمده ای دارند

   1-2-3-  شیب 

 شیب مانند عوامل اکولوژیکی مؤثر بر رشد و نمو گیاهی  می باشد .در شیب های تند با در نظر داشتن شرایط ثقلی زمین ، آبها سریعتر حرکت کرده و کمتر در خاک نفوذ می کنند و فرسایش خاک شدیدتر می باشد . در شیب های ملایم مقدار بیشتری از اب بارندگی در زمین فرو می رود و ذخائرآبی زمین را غنی تر می سازد و فرسایش کمتری صورت گرفته و شرایط بهتری برای رشد گیاهان مرتعی فراهم می آورد . با در نظر داشتن این که در نواحی گوناگون کرده زمین غیر از منطقه استوایی ؛ عامل نور و حرارت نسبت به رطوبت محدودیت کمتری دارند و شیب های شمالی در نیمکره شمالی و جنوبی کم تر در معرض تابش آفتاب و به تبع آن از دست دادن رطوبت هستند پس در این شیب ها رطوبت ناشی از بارش باران و یا ذوب شدن برفها مدت طولانی تری باقی می ماند پس رشد و نمو گیاهی معمولا بیشتر از شیب های دیگر می باشد .

    1-2-4- جانوران 

 از گیاهان مرتعى جانوران گوناگون تغذیه مى‌کنند. جانوران وحشى و دام‌ها مرتع را مورد چرا قرار مى‌دهند .از سوى دیگر گیاهان مرتعى مورد حمله تعدادى از جوندگان مانند موش و خرگوش و جانورانى زیرا تشی، جوجه‌تیغى و انواع حشرات و دیگر آفات قرار مى‌گیرند. وجود جانوران مختلف در اکوسیستم مرتع گاهى سودمند و در پاره‌اى از موردها زیان‌آور می باشد.   به هر صورت، گیاهان مرتعى در کنار همه عوامل یاد شده بالا و ایجاد تعادل با شرایط موجود محیط به هستى مراتع تداوم مى‌بخشند و در این بین چراى دام‌ها در صورتى‌که بى‌رویه صورت گیرد این تعادل را بَر‌هم خواهد زد. در مراتع مورد مطالعه تعداد دامها بیش از سه‌ برابر ظرفیت مرتع، زنگ خطرى  برای پوشش های گیاهی به شمار می آید.

  1-2-5- بشر 

 فعالیت‌هاى بشر هم در جهت تخریب مراتع و هم در جهت توسعه و احیاء آن مى‌تواند مؤثر باشد. توسعه صنعت و کشاورزی، احداث راه‌ها، کارخانه‌ها، شهرها و اِعمال مدیریت چراى نادرست و غیره وسعت مراتع را محدود مى‌کند و آن را به ‌نابودى مى‌برد؛ و پیش روی اِعمال مدیریت صحیح و آگاهانه و عملیات احیاء و اصلاح مراتع در توسعه مراتع و رشد و نمو گیاهان مرتعى و تداوم حیات اکوسیستم مرتع آثار مثبت دارد. 

  1-2-6-   آفات و بیمارى‌ها