مطالعه اثر دور آبیاری و ماده ضد تنش کراپ کاندیشنر بر عملکرد شلتوک، اجزای عملکرد و شاخص برداشت دو رقم برنج در دهدشت

استاد راهنما:

دکتر عیسی افشار

استاد مشاور:

مهندس محمدکاظم شفازاده

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب

عنوان          صفحه

چکیده 1

مقدمه 2

فصل اول: کلیات

1-2- خصوصیات گیاه شناسی برنج 6

1-3- گستره جغرافیایی کشت برنج 6

1-4- تاثیر عوامل محیطی بر روی گیاه برنج : 7

1-4-1- تاثیر عناصر غذایی  بر گیاه برنج : 7

1-4-2- تاثیر رطوبت، حرارت و تشعشع بر گیاه برنج : 7

1-5- فرضیه‌ها 9

1-6- اهداف پژوهش 9

فصل دوم: مروری بر پژوهش های انجام شده

2-1- اثر تنش رطوبتی در مراحل مختلف رشد برنج 11

2-1-1- تنش آب موجب تغییرات و عکس العمل های زیر در ریشه می گردد 12
دانلود متن کامل در سایت sabzfile.com
2-2- مراحل بحرانی تنش آبی محصول 13

2-3- نیاز آبی مراحل مختلف رشد برنج 14

2-3-1- تأثیر آب خاک در رشد و اعمال ریشه 15

2-3-2-  مرفولوژی ریشه برنج 16

2-4-  مکانیزم های گیاه در برخورد با خشکی 16

2-4-1- فرار از خشکی 16

2-4-2- اجتناب از خشکی شامل 17

2-4-3- تحمل به خشکی 17

2-5- تأثیر تنش رطوبتی بر عملکرد 18

2-5-1- تأثیر تنش رطوبتی بر گلدهی 18

2-5-2- تأثیر تنش رطوبتی بر عملکرد دانه (شلتوک) 19

2-5-3- تأثیر تنش رطوبتی بر تعداد دانه در خوشه 22

2-5-4- تأثیر تنش رطوبتی در توسعه و ظهور خوشههای برنج 24

2-5-5- تأثیر تنش رطوبتی بر تعداد پنجه بارور 25

2-5-6- تأثیر تنش رطوبتی بر وزن هزار دانه 26

2-5-7- تأثیر تنش رطوبتی بر تعداد دانه پوک در خوشه 27

2-5-8- تأثیر تنش رطوبتی بر  اندازه پروتئین و کلرفیل 28

فصل سوم: مواد و روش ها

3-1- زمان، موقعیت و شرایط اقلیمی محل آزمایش 31

دمای حداقل، حداکثر و میانگین روزانه منطقه دهدشت در طول دورهی رشد برنج 32

3-2- ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی خاک محل آزمایش 32

3-3- عملیات کاشت تا برداشت 33

3-4- نحوهی اجرای آزمایش و ویژگیهای مورد اندازهگیری 33

3-4-1- اعمال تیمارهای آزمایش 33

3-4-2- تاریخ و نحوهی نمونهگیری 34

3-5- صفات اندازهگیری شده در آزمایش 34

3-5-1- عملکرد بیولوژیک 34

3-5-2- ارتفاع 34

3-5-3- تعداد پنجه کل 35

3-5-4- تعداد پنجه بارور 35

3-5-5- عملکرد شلتوک 35

3-5-6- طول و عرض برگ پرچم 35

3-5-7- اندامهای هوایی 36

3-5-8- اجزای عملکرد 36

3-5-9- وزن هزار دانه 36

3-5-10- طول خوشه 36

3-5-11- اندازه پرولین برگ 37

3-5-12- مقدارکلرفیل برگ 38

3-5-13- اندازه آهن 39

3-5-14-  روش اندازهگیری پروتئین خام دانه 39

3-5- 15- شاخص برداشت 40

3-5-16- بهرهوری آب 41

3- 5-17-  نرم افزارهای مورد بهره گیری برای تجزیه و تحلیل واریانس 41

فصل چهارم: نتایج و بحث

4-1 عملکرد و اجزای عملکرد 43

4-1-1-تعداد دانه پر در خوشه 43

4-1-2- تعداد دانه پوک درخوشه 46

4-1-3- تعداد سنبلچه در خوشه 46

4-1-4- تعداد خوشه در کپه 47

4-1-5- وزن صد دانه 47

4-1-6- عملکرد شلتوک 48

4-2- طول خوشه 56

4-3- ارتفاع بوته 57

4-4- عرض برگ پرچم 59

4-5- طول برگ پرچم 62

4-6- تعداد پنجه در هر کپه 63

4-7- تعداد پنجههای بارور در هر کپه 65 جستجو در سایت :   

4-8- کاه و کلش 67

4-9- شاخص برداشت 73

4-10- بهروری آب 73

4-11- ویژگیهای کیفی برنج 75

4-11-1-  اندازه آهن اندامهای هوایی 75

4-11-2-  اندازه پروتئین دانه 76

4-11-3- اندازه پرولین برگ 76

4-11-4- کلروفیلa 78

4-11-5- کلروفیلb 79

4-11-6- کلروفیل کل 80

نتیجه گیری 86

پیشنهادها 87

فهرست منابع 88

چکیده

به مقصود مطالعه اثرات دور آبیاری و ماده ضد تنش کراپ کاندیشنر بر عملکرد شلتوک، اجزای عملکرد و شاخص برداشت دو رقم برنج چمپای محلی دهدشت و چمپای پاکوتاه، آزمایشی به صورت اسپلیت فاکتوریل در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1391 در منطقه­ی دهدشت اجرا گردید. آبیاری به عنوان فاکتور اصلی در 3 سطح (غرقاب دائم، آبیاری غرقابی تناوبی شامل اشباع کامل خاک 5 روز پس از محو شدن کامل آب از سطح زمین و غرقاب 10 روز پس از محو شدن کامل آب از سطح زمین)، سطوح فاکتوریل شامل دو رقم (ارقام چمپای پاکوتاه و چمپای محلی) و محلول­پاشی در دو سطح ( آب خالص، محلول­پاشی کراپ کاندیشنر در دو مرحله اوایل ساقه رفتن و خوشه­دهی) در کرت فرعی انجام گردید. نتایج پژوهش نشان داد که اثر دور آبیاری، رقم، محلول­پاشی و برهمکنش آنها بر عملکرد شلتوک در سطح 1 ٪ معنی­دارشد، بطوری­که آبیاری غرقابی تا اشباع کامل خاک و سپس 10 روز پس از محو شدن کامل آب از سطح زمین باعث کاهش 22/27 و 71/44 درصدی عملکرد شلتوک به ترتیب در رقم­های چمپای پاکوتاه و چمپای محلی و باعث افزایش 6/47  و 58/65 درصدی اندازه پرولین برگ به ترتیب در رقم­های چمپای محلی و چمپای پاکوتاه گردید. نتایج این آزمایش نشان داد که رقم چمپای پاکوتاه در شرایط تنش رطوبتی و بدون تنش رطوبتی از لحاظ عملکرد شلتوک و اجزای عملکرد شلتوک (تعداد خوشه­چه، تعداد خوشه در بوته، تعداد دانه پر در خوشه و وزن صد دانه) از رقم چمپای محلی برتر بود. همچنین نتایج نشان داد که محلول­پاشی کراپ کاندیشنر در شرایط تنش رطوبتی باعث افزایش عملکرد و اجزای عملکرد شلتوک در هر دو رقم گردید. بین تیمارهای برهمکنش رقم و آبیاری، تیمار غرقابی و رقم چمپای پاکوتاه با میانگین 36/1 کیلوگرم بر مترمکعب بهره­وری آّب و برهمکنش آبیاری 5 روز پس از محو شدن آب از سطح زمین و رقم چمپای پاکوتاه با میانگین 35/1 کیلوگرم بر مترمکعب بهره­وری آّب از لحاظ آماری تفاوت معنی­داری وجود نداشت و با در نظر داشتن این نتیجه و اندازه مساوی آب ورودی به کرت­ها و صرفه­جویی 10% آب مصرفی در تیمار آبیاری 5 روز پس از محو شدن آب از سطح زمین نسبت به تیمار غرقابی در هر دو رقم می­توان گفت بهترین دور آبیاری، آبیاری غرقابی تا اشباع کامل خاک 5 روز پس از محو شدن کامل آب از سطح زمین می­باشد.

کلمات کلیدی: آبیاری، کراپ کاندیشنر، عملکرد، برنج

 مقدمه

برنج (Oryza  sativa) تأثیر مهمی در تغذیه نیمی از مردم جهان دارد که بیشتر آنها در کشورهای در حال توسعه زندگی می کنند.این محصول یک سوم سطح زیر کشت غلات را اشغال کرده می باشد و تامین کننده 25 تا 60 در صد کالری 7/2 میلیارد نفر از جمعیت جهان می باشد. بیش از 90 در صد برنج دنیا در آسیا تو لید و مصرف می گردد (تقی زاده و همکاران، 1387).

با توجه وسعت کشور ایران که حدود 165میلیون هکتار می باشد 16 میلیون هکتار آن را زمینهای زراعی تشکیل می دهند که از این مقدار حدود 11 میلیون هکتار در زیر کشت قرار دارند و بقیه بصورت آیش هستند. با در نظر داشتن اینکه برنج در بین کلیه محصولات زراعی بالاترین ارزش نا خالص را داراست و همچنین در آمد بیشتری نسبت به سایر محصولات دارد پس کشاورزان به زراعت این محصول رو می آورند. در مناطقی مانند  استان  گیلان  و مازندران که شرایط اقلیمی و اکولوژیکی مناسبی برای کشت برنج دارد، کشت این گیاه بسیار رایج می با گردید . در ایران قدیم زراعت برنج از سالیان خیلی دور بخصوص در بابل و شوش معمول بوده و امروزه رواج بیشتری یافته می باشد (تقی زاده و همکاران، 1387).

سابقه کشت برنج در ایران به حدود 400 سال قبل از میلاد بوده و تاریخ کشاورزی نمایانگر آن می باشد که در زمان  هخامنشیان  در ایران زراعت می شده و در دوره اشکانیان در گیلان و مازندران و خراسان زراعت آن معمول بوده و در دوران ساسانیان نیز در قسمتی از ایران مانند کاشمر و تاشکند برنج زارهای وسیعی وجود داشته می باشد.

برنج پس ازگندم بیشترین سطح اراضی کشاورزی را در جهان به خود اختصاص داده می باشد. در تولید محصول برنج آبیاری یکی از مهم ترین عوامل موثر می باشد. در حال حاضر روش آبیاری مورد بهره گیری برای این گیاه در کشور روش استغراقی یا غرقابی می باشد که بهره گیری از این روش موجب مصرف آب به مقدار بیش از حد مورد لزوم و پایین بودن اندازه عملکرد به ازای هر واحد آب مصرفی می گردد.

برنج گیاهی می باشد که نسبت به دیگر گیاهان تحت آبیاری بیشترین سطح زیر کشت را دارا می باشد. بیش از 80 در صد منابع آب شیرین در قاره آسیا برای اهداف کشاورزی مورد بهره گیری قرار می گیرد که نیمی از کل این آب صرف تولید  برنج می گردد. در ایران نیز کشاورزی بزرگترین متقاضی آب می باشد بطوریکه حدود 93 درصد از آب قابل استحصال سالانه در این بخش بهره گیری می گردد پس لازم می باشد که توجه ویژه ای به چگونگی بکار گیری این منابع و برنامه ریزی دقیقی برای بهره گیری بهینه از منابع آبی موجود اما محدود برای کشت پایدار صورت گیرد.  همانطور که ذکر گردید نیاز آبی برنج از سایر غلات بیشتر می باشد و مقدار آن تابع عوامل متعدد نظیر رقم و اقلیم و حتی نوع کشت می باشد. کمبود منابع آبی و پایین بودن راندمان آبیاری در مزارع برنج لزوم بهره گیری بهینه و افزایش بهره وری از منابع موجود را می طلبد (حیدری­شریف­آباد، 1383).

روش مرسوم آبیاری برنج در مناطق برنج خیز ایران غرقاب دائم با ارتفاع مناسب در تمامی طول فصل رویشی می باشد. محیط رشد برنج به دلیل نیاز آبی فراوان، آن را از دیگر نباتات متمایز می سازد بطوریکه علاوه بر آبیاری در مرحله داشت، مقدار قابل توجهی از آب آبیاری قبل از نشاکاری جهت تهیه  و آماده سازی زمین و غرقاب کردن آن و علاوه بر آن مقدار قابل توجهی نیز در طول دوره رشد محصول بطور مستمر به صورت نفوذ عمقی مصرف می گردد. پس لازمه کشت آن  مدیریت  صحیح آبیاری می باشد زیرا که کمبود آب در  شرایط  فعلی و بحران آینده آب  در  ایران واقعیت انکار ناپذیری می باشد که تنها با اتخاذ تمهیداتی بر پایه یافته های علمی قابل کنترل خواهد بود .

 آینده تولید برنج به فعالیت ها و اتخاذ وگسترش استراتژی هایی بستگی دارد که آب را در برنامه ریزی های آبیاری بطور موثری بهره گیری نماید. این چنین استراتژِی ها و فعالیت ها یی برای دیگر قسمت های جهان نیاز مهم می باشد. فعالیتهای اجرایی برای تامین آب در ایران دارای سابقه طولانی می باشد که وجود سدها و شبکه آبیاری در شالیزارهای کشور موید این  نکته می باشد پس گویا  بهره گیری بهینه  از آب در کشوری  زیرا ایران که از نظر اقلیمی دارای وضعیت خشک تا نیمه خشک می باشد از اهمیت بخصوصی در گسترش و توسعه فعالیتهای کشاورزی بر خوردار می باشد. 

بحران کمبود آب توجه صاحب نظران موسسه برنج ((IRRI را به خود معطوف نموده  می باشد. بحرانی که از افزایش روز افزون تقاضا برای آب در بخش های مصارف شهری و صنعت ناشی میشود. همانند این منطقه در سایر مناطق نیز اصولا در چرخه مصرف آب، به کشاورزی تأثیر درجه سوم در تامین آب داده شده و برنج به عنوان گیاه پر مصرف بیشترین ضرر را خواهد دید (حیدری­شریف­آباد، 1383).

دکتر” بومن” عقیده دارد که در آینده کشاورزان بایستی عملکرد را بر اساس محصول بدست آمده برنج به ازای کیلوگرم واحد آب مصرف شده محاسبه نمایند و اگر بتوانیم کشاورزان را مجبور به ذخیره آب نماییم افزایش عملکرد در واحد سطح کم خواهد گردید و اگر کشاورزان مجبور به پرداخت بهای آب باشند ناچاراً راندمان کاربرد آب را در زمین های خود اندازه گیری خواهند نمود.

دکتر ” بومن” علاوه بر مطالعه راندمان آبیاری در مزارع، کمبود آب در مجموعه زمین هایی که از رودخانه “آنگات مسیم” آبیاری می شوند را مطالعه نمود تا مناطقی که توسعه در آن جا باعث افزایش راندمان کل سیستم می گردد را بیابد. ایشان می گویند: «اگر ما مقدار آب مورد بهره گیری گیاه را با مقدار آب از دست رفته در مزرعه بعلاوه فرونشست و تبخیر را مقایسه کنیم در می یابیم راندمان کاربرد آب حدود 30% می باشد یعنی 70% آب آبیاری به هدر می رود». اما قسمت عمده از این افت به هر نحو به سیستم بر می گردد و در پایین دست بهره گیری می گردد پس به جای مطالعه افت های هر مزرعه ما بایستی جریان آب را در کل سیستم مطالعه نموده و جاهایی را که آب واقعاً به هدر می رود بیابیم  یعنی جاییکه دیگر آب در پایین دست به کار نمی آید .

آب عامل محدود کننده تولید محصولات کشاورزی می باشد و افزایش بهره وری بهره گیری از این ماده باعث افزایش تولید و تهیه غذای بیشتر خواهد گردید. رشد روز افزون جمعیت و کمبود فراوان منابع قابل استحصال آب و کمتر شدن هر چه بیشتر سهم بخش کشاورزی که وظیفه تغذیه این جمعیت رو به رشد را دارد، محققان بخش آب را جهت یافتن راه حل های مناسب برای افزایش بهره وری از واحد آب مصرفی جلب نموده می باشد .

 

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد : تاثیر تاریخ کاشت بر عملکرد و اجزای عملکرد ارقام گلرنگ بهاره

1-2- خصوصیات گیاه شناسی برنج 

 برنج گیاهی تک لپه ای و یکساله از خانواده گرامینه  یا گندمیان (پوآسه) و جنس اوریزا که دارای گونه های متعددی می باشد. ریشه های آن افشان و تقریبا سطحی هستند و بیش از 85 درصد ریشه ها در عمق تا 25 الی 30 سانتی متری خاک قرار دارند. ساقه برنج بندبند و تو خالی و به گونه متوسط به  ارتفاع 50 تا 130 سانتی متر می باشد اما گاهی در بعضی از ارقام تا 5/2 مترهم میرسد.

برگ های آن کشیده و رگبرگهای موازی دارد که به گونه متناوب  بر روی ساقه قرار گرفته اند. گل آذین آن خوشه سنبله می باشد و به آن پانیکول نیز می گویند که در هر موضع 3 گل هست و لیکن بیش از یک عدد از آن ها تبدیل به دانه نمی گردد. گلها فاقد گلبرگ و کاسبرگ می باشد و همانند گندم دارای پوشه و پوشینه می باشد که به پوشه گلوم، و پوشینه گلومل می گویند. این اجزا روی دانه حتی بعد از برداشت باقی می مانند که در این حالت به آن ها شلتوک می گویند. میوه برنج گندمه یا کاریوپس می باشد.

1-3- گستره جغرافیایی کشت برنج

برنج را در بیشتر نقاط دنیا از استوا تا 45 درجه عرض شمالی و تا 40 درجه عرض جنوبی کشت می کنند اما استتثنائاً در جمهوری چک آن را در عرض جغرافیایی 49 درجه شمالی نیز کشت می کنند (تقی زاده و همکاران، 1387).

 

 1-4- تاثیر عوامل محیطی بر روی گیاه برنج :

1-4-1- تاثیر عناصر غذایی  بر گیاه برنج :

 مطالعه های انجام شده در جهان در مورد تغییرات اندازه عناصر جذب شده به وسیله گیاه برنج در مراحل مختلف رشد گیاه در دو شرایط اقلیمی معتدل و گرم و مرطوب نشان داده می باشد که جذب عناصر غذایی به وسیله گیاه برنج تحت تاثیر عوامل: آب و هوا، شرایط خاکی، مقدار و نوع کودهای شیمیایی مصرفی، مدیریت مصرف آب، رقم مورد کشت و روش کشت (غرقابی، خشکه کاری) قرار می گیرد پس نه تنها مقدار جذب هر یک از عناصر در مراحل مختلف رشد برنج متفاوت  می باشد بلکه از نظر مقدار جذب و انتقال هریک از عناصر در یک دورۀ محصول نیز فرق خواهد داشت به طوری که در یک محصول برنج از نظر مقدار جذب عناصر، کمترین مقدار مربوط به عنصر مس و بیشترین مقدار مربوط به عنصر سیلیسیوم می باشد. از طرفی مقادیرعناصر جذب شده و راندمان مصرف آنها توسط گیاه برنج در شرایط اقلیمی متفاوت با همدیگر فرق خواهند داشت .

تیمارهای مختلف آبیاری بر روی مقدار جذب عناصر غذایی روی، آهن، منگنز و مس در مرحله 60 روز پس از بذر پاشی و بر روی مقدار جذب فسفر (دانه و کاه) و پتاسیم (کاه) و روی و منگنز (دانه و کاه) در مرحله برداشت و در کشت خشکه کاری برنج رقم فجر تأثیر معنی داری ندارد اما می تواند بر روی مقدار جذب ازت در کاه و دانه و همچنین در مقدار جذب پتاسیم در دانه تأثیر معنی داری داشته باشد. رژیم های مختلف آبیاری در کشت خشکه کاری برنج در رقم فجر بر روی مقدار جذب عناصر کم مصرف تأثیری ندارند اما بر روی جذب ازت و پتاسیم تاثیر معنی دار داشته می باشد (رضایی، 1387).

  1-4-2- تاثیر رطوبت، حرارت و تشعشع بر گیاه برنج :

     رشد و نمو گیاهان دایماً تحت کنترل محیط می باشد. رطوبت، حرارت، تشعشع و مواد غذایی و گازها بسته به مقدار آن ها در محیط می توانند رشد و نمو گیاه را افزایش یا کاهش دهند. مقدار یا غلظت نامناسب این عوامل باعث فشار یا تنش در گیاه یا اجزای آن می گردد. صدمات وارده به گیاه ممکن می باشد موقت یا برگشت پذیر و یا دایمی باشند. فشارها در نتیجه تنش های محیطی روی می دهند اما در گیاهان مقاوم این فشارها غالباً برگشت پذیر هستند. خسارت ناشی از تنش همچنین با شدت تنش مرحله نمو گیاه و مدت دوام تنش متفاوت می باشد. مقاومت به تنش شامل تعدادی از مکانیزم ها و عکس العملهای پیچیده می باشد لیکن به گونه کلی در غالب موردها، گیاهان در روبرو شدن با تنش های محیطی از دو مکانیزم اجتناب و تحمل تنش از ایجاد فشار ها در گیاه جلوگیری کرده یا به اصطلاح از تنش بگریزد.

خسارت وارده به گیاهان زراعی در اثر تنش های حرارتی، خشکی و شوری در سطح جهان گسترده تر بوده و به همین جهت صدمات و مکانیزمهای مقاومت گیاهان نسبت به آن ها بیشتر مورد مطالعه قرارگرفته اند. علت های زیادی هست که صرفنظر از نوع تنش، گیاه به صورت مستقیم و یا غیرمستقیم با تنش خشکی مواجه خواهد گردید. همبستگی خوبی بین مکانیزم های تحمل سرما و خشکی پیدا شده می باشد. البته در طبیعت یک تنش به ندرت درغیاب تنش های دیگر به وجود می آید به همین جهت تجزیه و تحلیل اثرات تنش هایی مانند تنش حرارتی و آبی و یا تنش شوری و خشکی به تفکیک مشکل می باشد.

اگر چه تشخیص مکانیزم های فیزیولوژیک مقاومت پیش روی تنش ها ما را در شناخت گیاهان مقاوم یاری کرده می باشد لیکن مقاومت بیشتر ضرورتاً به مفهوم تولید بالاتر نیست.