استاد راهنما:

دکتر عیسی افشار

 استاد مشاور:

دکتر محمد مهدی رحیمی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

 

چکیده

به مقصود مطالعه تأثیر محلول پاشی سطوح مختلف کلات های آهن و روی در مراحل ابتدای ساقه دهی و خوشه دهی بر عملکرد و اجزاء عملکرد گندم رقم چمران در شرایط دیم، یک آزمایش فاکتوریل با طرح پایه بلوک های کامل تصادفی در شهرستان کازرون بخش کمارج به تبیین زیر اجرا گردید. تیمارها ترکیبی از 4 سطح کلات آهن (صفر، 2، 10 و 18 گرم بروکسیل آهن) و 4 سطح کلات روی (صفر، 2، 10 و 14 گرم لیبریل روی) مشتمل بر 16 تیمار در سه تکرار اجرا گردید. پارامترهای مورد مطالعه شامل عملکرد دانه، تعداد پنجه موثر در بوته، تعداد دانه در خوشه، ارتفاع بوته، طول خوشه و وزن هزار دانه و اندازه پروتئین دانه گندم بود.نتایج حاصل از تجزیه واریانس نشان داد که محلول پاشی با کلات های آهن و روی هر یک به تنهایی یا به صورت ترکیبی اثرات متفاوتی بر عملکرد و اجزاء عملکرد دارند. اثر سطوح کلات آهن، سطوح کلات روی و تأثیر متقابل آن ها بر عملکرد دانه معنی دار گردید به طوری که مقدار عملکرد دانه در سطح 2 گرم کلات آهن و 2 گرم کلات روی به 3500 کیلوگرم در هکتار در مقایسه با شاهد (1783 کیلوگرم در هکتار) بود و افزایش عملکردی برابر 1700 کیلوگرم در هکتار بدست آمد. تأثیر متقابل کاربرد سطوح 18 گرم کلات آهن همراه با 2 گرم کلات روی موجب افزایش تعداد پنجه موثر در بوته به 033/6 در مقایسه با تیمار شاهد (9/2) گردید. حداکثر تعداد دانه در خوشه با کاربرد 2 گرم کلات آهن و 14 گرم کلات روی به اندازه 77/35 دانه در خوشه در مقایسه با شاهد (26 دانه در خوشه) گردید. حداکثر وزن هزار دانه با کاربرد 2 گرم کلات آهن همراه با صفر گرم کلات روی به اندازه 83/24 گرم به دست آمد در حالی که با عدم کاربرد این کلات ها، وزن هزار دانه برابر 20 گرم بود.حداکثر اندازه پروتئین دانه به اندازه 46/10 درصد در اثر تیمار 18 گرم کلات آهن ×10گرم کلات روی در مقایسه با شاهد(26/7 درصد) حاصل گردید. با در نظر داشتن نتایج این پژوهش، کاربرد اندازه 2 گرم کلات آهن همراه با 2 گرم کلات روی و 2 گرم کلات اهن همراه با 10 گرم کلات روی موجب حداکثر عملکرد گندم دیم شده می باشد.

واژه های کلیدی: گندم، محلول پاشی، بروکسیل آهن، لیبریل روی، عملکرد و اجزاء عملکرد.

مقدمه
دانلود متن کامل در سایت sabzfile.com
 سطح زیر کشت گندم دیم در استان فارس حدود 000/100 هکتار می باشد که به دلیل وقوع خشکسالی های اخیر، نه تنها از وسعت آن کاسته شده بلکه میانگین عملکرد گندم نیز به کمتر از یک تن در هکتار کاهش یافته می باشد(اداره آمار و اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی،1387).

 منطقه کازرون – که این پژوهش در آن انجام شده می باشد- دارای میانگین بارندگی دراز مدت سالانه 500 میلی متر می باشد که بخش عمده ای از اراضی دیم را به خود اختصاص داده می باشد.خاک های موجود در اراضی دیم استان دارای طبیعت آهکی (دارای بیش از 40 درصد کربنات کلسیم) بوده و از نظر مقدار ماده آلی و عناصر غذایی اصلی فقیر هستند.برای نیل به افزایش عملکرد گندم دیم و نیز امنیت غذایی جامعه، باروری محصول امری اجتناب ناپذیر می باشد. امروزه یکی از روش های باروری محصول تأمین کردن عناصر غذایی اصلی و عناصر کم مصرف مورد نیاز گندم جهت حصول رشد و نمو بهینه آن می باشد. اما به دلیل محدودیت های خاک دیمزارهای استان نظیرpH بالا، پایین بودن ماده آلی خاک، کمبود رطوبت، کاربرد کودهای شیمیایی محتوی عناصر پر مصرف و کم مصرف با اشکالاتی همراه می باشد. مثلاً عناصر کم مصرف بعد از افزوده شدن به این خاک ها به شکل های غیر قابل جذب برای ریشه تبدیل می شوند.

  از طرف دیگر اگر چه گزارشات متعددی در زمینه تأثیر کاربرد کودهای محتوی عناصر کم مصرف آهن و روی بر روی عملکرد و اجزاء عملکرد گندم آبی در داخل کشور ارائه شده می باشد، با این تفاصیل نمی توان از این نتایج برای شرایط دیم بهره گیری نمود. زیرا شرایط رطوبتی خاک دیم زارها فقط به باران متکی می باشد و پراکنش باران نیز در این مناطق یکنواخت نیست. پس هدف از این پژوهش مطالعه تأثیر کاربرد کلات آهن (با نشان تجارتی برکسیل آهن) و کلات روی (با نشان تجارتی لیبریل روی) به صورت محلول پاشی در مراحل ساقه    دهی و خوشه دهی بود تا به کمک نتایج حاصله بتوان تأثیر هر یک از این عناصر را به تنهایی یا تأثیر متقابل کاربرد توأم هر دو عنصر را بر روی عملکرد و اجزاء عملکرد گندم دیم رقم چمران مطالعه نمود و سطح بهینه این دو کلات که به حداکثر عملکرد دانه منجر می گردد را معرفی نمود.

1-1 – اهداف پژوهش

 1- مطالعه تاثیر کاربرد کلات های آهن و روی به صورت محلول پاشی در شرایط دیم          (اندازه رطوبت نسبی کم هوا و خشکی نیمرخ خاک) بر روی عملکرد و اجزاء عملکرد گندم

2- مطالعه تاثیر کاربرد هر یک از سطوح کلاتهای آهن یا روی بر عملکرد و اجزاء عملکرد گندم دیم

3- مطالعه تاثیر متقابل کاربرد کلاتهای آهن و روی بر عملکرد و اجزاء عملکرد گندم دیم

 1-2- فرضیه ها

1- کاربرد محلولپاشی توام کلاتهای روی و آهن تاثیر منفی بر صفات کمی وکیفی گندم دیم نخواهد داشت.

2- کاربرد توام محلول پاشی کلاتهای آهن روی در دو مرحله رویشی گندم می تواند بر عملکرد و اجزاء آن با تشریک مساعی اثر رشد یابنده (synergism ) داشته باشد.

  1 -3-  مبداء گندم

 گندم گیاهی می باشد که در همه سرزمین های معتدل می روید.این گیاه از دوران کهن پیش از تاریخ شناخته شده اما خاستگاه آن تا کنون به گونه کامل روشن نشده می باشد. واویلف،خاستگاه گندم را منحصر به یک محل نمی داند،بلکه معتقد می باشد که گندم چند مبداء دارد. از کاوشهای باستانی نیز برمی آید که گندم از شش هزار سال پیش شناخته شده و بشر آنرا برای خوراک خود گرد آوری و کم و بیش با کشت و برداشت آن آشنایی پیدا کرده می باشد.  گندم گیاهی می باشد یکساله،از گروه تک لپه ها[1] و از جنس تریتیکوم[2]،گونه های بسیار خودرو و پرورش یافته دارد.گونه های خودروی آن بیشتر علف هرز بوده و ارزش خوراکی چندانی ندارد(اهدائی،1365).

 1- 4- گیاه شناسی گندم

گندم از تیره غلات گرامینه[3] و جنس تریتیکوم و دارای گونه های زیادی می باشد که مهمترین گونه زراعی آن (Triticum  aestivum)   یا (Triticum  vulgare)می باشد و به گندم نانوایی نیز موسوم می باشد. این گندم شامل رقم های بی شمار زراعی می باشد که در شرایط اقلیمی متفاوت در ایران و سراسر جهان کشت می گردد(نور محمدی و همکاران،1367).

1-5- رده بندی ژنتیکی گندم

1 -5-1-گندم دیپلوئید[4] تعداد کروموزوم آنها 14=n2  می باشد و تنها گونه زراعی این گروه Triticum monococum  می باشد و دارای محور سنبله محکمتری نسبت به اجداد وحشی خود می باشد. در خاکهای نامرغوب به خوبی رشد می ‌کند . بلندی آن70 سانتیمتر می باشد و بیشتر به مصرف خوراک دام میرسد. (کاظمی اربط،1374).

1-5-2- گندم تتراپلوئید[5]، که تعداد کروموزوم های  آن 28=n2 می باشد که شامل گندم دوروم[6] می باشد. این گندم دارای دانه های سرخ یا کهربایی زرد و سفید رنگ می باشد . دانه ها اغلب شیشه ای بوده (نشاسته سخت) گلوتن دانه  خیلی زیاد و نشاسته آن کم می باشد. در اصفهان، کردستان و آذربایجان کشت می گردد. از دوران قدیم، آنرادر خاکهای کویری اسپانیا، الجزایر، ایران، هند و روسیه می کاشته اند. از روسیه به آمریکا برده گردید. تحمل آن در برابر باد و بارندگی کم،بسیار می باشد.از آرد آن برای ماکارانی بهره گیری می گردد(کاظمی اربط،1374).

1-5-3-گندم هگزاپلوئید[7]،دارای 42=n2 کروموزوم می باشد و به گندم های Sativum موسومند. این گندم ها دارای انواع زراعی پوشینه دار و زراعی بدون پوشینه هستند. بخشی ازمهم ترین گندم های این گروه عبارتند ازaestivum  Triricum T.vulgare (گندم نانوائی)،   T.compactum  (گندم سفت). گندم گروه هگزا پلوئید دارای سه ژنوم  می باشد که  ژنوم A  از  T.monococcum ، ژنوم  B از T.turgidum و ژنوم D  از یک علف چمنی دیپلوئید از جنس T.tauschii  ( Aegilops squarrosa)  منشاء گرفته اند(کوچکی،1376).

1-6- سطح زیر کشت و تولید گندم در ایران و استان فارس

 سطح زیر کشت گندم در ایران حدود5/6 میلیون هکتار و تولید آن حدود 12-11 میلیون تن می باشد.از کل اراضی تحت کشت گندم در کشور،36 درصد گندم آبی و 64 درصد گندم دیم را تشکیل می دهد. حدود 000/100 هکتار از اراضی زراعی استان فارس به کشت گندم دیم اختصاص می یابد، و به سبب بروز خشکسالی های اخیر، از وسعت کشت گندم و نیز عملکرد آن در واحد سطح کاسته شده می باشد. خاک دیم زارهای استان فارس اغلب آهکی [8] می باشد. و به دلیل مقدار زیاد کربنات کلسیم (CaCo3) دارای واکنش قلیایی (pH>7) هستند. وجود pH بالا سبب می گردد که افزودن کودهای شیمیایی محتوی آهن و روی به زمین برای گیاه موثر واقع نشود، یعنی عناصر آهن و روی موجود در کودها به شکل های غیر قابل بهره گیری ریشه گیاه درآیند. در حقیقت هم تحرک و هم قابلیت حل دو عنصر آهن و روی کاهش می یابد(ملکوتی،1383).

 

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد : بررسی اثر ارتفاع بر تراکم ، پراکنش و عملکرد دو گونه چویل

1-7- تاثیر آهن در تغذیه گندم

1-7-1- تأثیر آهن در گیاه

 آهن با نماد شیمیایی (Fe)، یک عنصر غذایی لازم برای گیاه به شمار می رود. بارزترین تأثیر آهن، شرکت کردن آن در نظام های آنزیمی درون گیاه می باشد که در آن ها “هِم” (Haem) و “هِمین” (Haemin) به عنوان گروهای پروستتیک اقدام می کنند. آهن در سنتز پروتئین های ” هم ” مثل (لگ هموگلوبین، هم کاتاز-پراکسیداز) و پروتئین های غیر “هم” مثل سیتوکروم ها که در انتقال الکترون ها در میتوکندری و کلرو پلاست تأثیر دارند، دخالت دارد در اینجا، آهن نقشی شبیه به تأثیر منیزیم (Mg) در ساختمان یورفیرین کلروفیل بازی می کند. رنگدانه های هِم، اگر چه در متابولیسم (سوخت و ساز) بسیار مهم هستند با این حال فقط 01/0 درصد کل آهن موجود در برگ های گیاه را تشکیل می دهند. بقیه آهن به صورت فسفر پروتئین فریک به نام فیتوفریتین ذخیره می گردد. فیتوفریتین یک نوع ذخیره آهن می باشد که توسط پلاستیدهای در حال رشد به مصرف نیاز فتوسنتزی می رسد. حالت دیگر آهن که در کلروپلاست پیدا نمود می گردد به نام فرودوکسین می باشد که یک پروتئین آهن غیر هِم (Haem) می باشد که با انتقال الکترون ها در فرآیندهای اکسایش-کاهش شرکت[9] می کند. بین مقدار آهن و مقدار کلروفیل برگ، همبستگی مناسبی هست و گیاهانی که از آهن کافی برخوردار هستند، کلروفیل بیشتری دارند (لیندسی، 1974 ؛ منگل و کرکبی، 1987).

1-7-2- مقدار آهن در خاک و گیاه

 عنصر آهن، 5 درصد پوسته زمین را تشکیل می دهد. انواع مواد معدنی  آهن دار شامل سیلیکات های فرومنیزیم نظیر اُولوین، اُژیت، هورنبلند و بیوتیت می باشد. در خاک های رسوبی، اکسیدهای آهن و سیدریت یا کربنات فرو FeCo3 معمول ترین انواع کانی های اولیه به شمار می آیند. مقدار کل آهن خاک تقریباً 2 درصد یا برابر 000/20 میلی گرم در کیلوگرم خاک می باشد. اما عرضه آهن از این مواد به طرف ریشه گیاه به قابلیت انحلال این مواد در خاک وابسته می باشد. پس بین قابلیت جذب آهن و قابلیت انحلال آن ارتباط معنی داری هست.

 از طرفی واکنش محلول خاک یا  pH تأثیر زیادی بر قابلیت انحلال کانی های آهن دار خاک دارد. برای این که جریان توده ای [10] محلول خاک بتواند آهن کافی را در اختیار ریشه گیاه قرار دهد، بایستی انحلال پذیری آهن کل بالا باشد که این پدیده فقط، در pH برابر 3 امکان پذیر می باشد. با افزایش pH محلول خاک از 3 به 4، فقط یک درصد نیاز گیاه به آهن تأمین می گردد. پس با در نظر گرفتن سطوح pH حاکم در خاک های مناطق خشک و نیمه خشک و حرکت آهن در محلول خاک به صورت پخش[11] مقدار آهن معدنی خیلی پایین تر از اندازه آهن مورد نیاز گیاهان می باشد. (چاپمن و همکاران، 1971).  به گونه کلی آهن در خاک های قلیایی به صورت هیدرواکسید آهن و یا به صورت فسفا ت آهن رسوب یافته و برای گیاه غیر قابل جذب می گردد. به این شکل علایم کمبود می تواند در گیاه ظاهر گردد، زیرا آهن قابل جذب، از دسترس گیاه خارج شده می باشد. برای جلوگیری از بروز علایم کمبود ، نمک های آهن را بایستی به کرات به محیط اضافه نمود. البته دانشمندان به این موضوع پی برده اند که اگر آهن را به همراه اسید سیتریک یا اسید تارتاریک به محیط گیاه اضافه کنند، این مواد از رسوب آهن در محیط جلوگیری می کنند. این ترکیبات اسیدی را عامل کلاته کننده (Chelating agents) می نامند، البته آنها با کاتیون هایی مثل آهن و کلسیم، کمپلکس محلول تشکیل می دهند در محلول های غذایی مدرن از اتیلن دی آمین تترااستیک اسید (EDTA) یا  دی اتیلن تری آمین پنتااستیک اسید (DTPA) یا اسید پنتیک به عنوان عامل کلاته کننده بهره گیری می کنند. بهره گیری مکرر از ترکیبات معدنی آهن و یا بهره گیری ار کلاته های ذکر گردیده در شرایط دیم در فصل بهار که هوا گرم بوده و رشد و نمو  گیاه سریع می باشد، به کارگیری آنها در شرایط دیم، در زمین های خشک،  بجز در شرایط استثنایی تقریبأٌ غیر ممکن می باشد. از این رو بهترین راه برای برطرف کردن کمبود آهن محلول پاشی بر روی برگ گیاه می باشد.(سیخون،2003).

مقدار آهن در بافت های سبز گیاه در مقایسه با مقدار عناصر پر مصرف پایین و به گونه معمول در حد 100 میلی گرم در کیلوگرم ماده خشک می باشد. مقدار آهن در دانه غلات اغلب از این مقدار نیز کمتر می باشد به طوری که برای دانه گندم در حدود 64-20 میلی گرم در کیلوگرم دانه می باشد (فروسارد و همکاران، 2000). به این ترتیب کل مقدار آهن خاک معمولاً بیش از نیازهای گیاه می باشد (منگل و کرکبی، 1987)، اما به دلیل قابلیت حل پایین کانی های آهن دار قادر به تأمین نیاز گیاهان مانند گندم نیست.

1-7-3- کلات های آهن

کودهای شیمیایی آهن دار، مدتی پس از قرار گرفتن در خاک به شکل غیر قابل جذب برای گیاه تبدیل می شوند. زیرا قابل بهره گیری شدن عناصر کم مصرف نظیر آهن و روی در خاک های آهکی به سبب بالا بودن pH محلول خاک کاهش می یابد، امکان کود دهی از طریق خاک خشک، در کشت های دیم گندم پس از فصل بارندگی با محدودیت زیادی روبرو می باشد، از این رو بهره گیری  از کودهای عناصر یاد شده از طریق محلول پاشی بر روی برگ تنها راه بر طرف کردن احتیاج های گیاه می باشد. بایستی متذکر گردید که بهره گیری از ترکیبات کلات آهن در محلول پاشی، دارای مزیت های زیادی نسبت به ترکیبات معدنی این عنصر می باشد. کلات آهن، ترکیب کمپلکس آلی حاوی فلز آهن می باشد.در حقیقت، بنیان آلی کلات، دارای تعدادی پیوند کوالانتی می باشد که کاتیون آهن را در خود نگه داشته می باشد و نتیجه این پیوند یک ساختار حلقوی خیلی قوی می باشد (منگل و کرکبی، 1987). کلات هایی که در خاک های آهکی به کار برده می شوند، به اندازه کمتری تحت تأثیر شرایط نامطلوب خاک نظیر غلظت زیاد یون های Ca2+، HCo3-، POH3 و pH بالا و یا هیدرولیز میکروبی قرار می گیرند ساز و کارهای لازم در جذب عناصر کلات شده مانند آهن و روی توسط گیاه به گونه کامل روشن نشده می باشد و نیاز به مطالعه بیشتری دارد. با این تفاصیل معلوم شده می باشد که عامل کلات کننده و کاتیون فلزی همراه آن به یک اندازه جذب ریشه ها نمی شوند. چنان چه pH محلول خاک اطراف ریشه ها بالا باشد، بعضی از عوامل کلات کننده در محلول اطراف ریشه باقی مانده، در حالی که کاتیون فلزی آن جذب ریشه می گردد                      (کانترا و همکاران، 2002).

مصرف کلات ها جهت مرتفع کردن کمبود آهن از اوایل دهه 1950 میلادی آغاز گردید و با تولید و معرفی فرآورده های مختلف، کاربرد آن افزایش پیدا نمود. کارکرد این کلات ها در شرایط مختلف شیمیایی و گیاهی با بهره گیری از روش های مختلف آزمایش شده می باشد. کلات های آهن مصنوعی برای جذب گیاه کاملاً موثر هستند و براساس پایداری شان در خاک، حلالیت در آب، توانایی جذب شدن به ریشه گیاه و تناسب آن ها برای محلول پاشی بر روی شاخ و  برگ یا مصرف در خاک توصیف می شوند. این خصوصیات براساس شرایط خاک و خواص آن ها برای محصولات مختلف استوار می باشد (میر سید حسینی و همکاران، 2008).  جستجو در سایت :   

براساس گزارش های موجود، کاربرد کلات آهن (Fe-EDDHA) در خاک های آهکی، موجب افزایش غلظت آهن در اندام های گیاه شده می باشد. حلالیت آهن در خاک به pH محلول خاک وابسته می باشد و در محدوده 5/8-4/7= pH ، حلالیت آهن، حداقل می باشد (منگل و کرکبی، 1987). پس در خاک های آهکی ایران، کلات های آهن با ثبات و پایداری بیشتر جهت تأمین نیاز آهن محصولات گیاهی مختلف لازم می باشد. نتایج حاصل از خوابانیدن[12] مخلوط خاک و کلات آهن در شرایط دمائی و رطوبتی مطلوب نشان داد که کارایی این ترکیبات آلی از نظر جذب توسط گیاه به اثرات متقابل آنها با ذرات خاک و یا رها شدن فلز آهن از عامل کلات کننده مربوط می باشد    (میرسید حسینی و همکاران،2008).

نتایج حاصل از آزمایش های انجام شده در ارتباط با مقادیر واقعی محتوی آهن در کلات های تولیدی و مقادیر مندرج در بروشورهای این محصولات، نشان داد که این دو با یکدیگر تفاوت دارند. به تعبیر دیگر، ارزیابی صحیح کفایت آهن یک کلات جهت برطرف کردن کلروز آهن[13]، نیاز به وضعیت تغذیه ای آهن گیاه مورد مطالعه طی دوره معالجه دارد. بهترین روش برای تشخیص کمبود عناصر غذایی در گیاه، تجزیه مقدار آن عنصر در برگ ها می باشد (سیخون، 2003).

خواص فیزیکو – شیمیایی کودهای آلی به ویژه کلات های آهن، از طریق آزمون های استاندارد تعیین می گردد و معمولاً به وسیله ی بروشورهایی به همراه محصول عرضه می گردد. این اطلاعات اگر چه در انتخاب و بهره گیری از کودهای مصنوعی سودمند می باشد، اما برای مقایسات کیفی و زراعی، کافی نیستند. به همین دلیل انجام آزمایش های زراعی و کنترل کیفیت آن ها در خاک یا با روش محلول پاشی بر روی شاخ و برگ گیاه در شرایط کنترل شده، اطلاعات دقیق و قابل اطمینانی را برای تولید کننده و مصرف کننده کود فراهم می سازد.