مطالعه طریقه شکل گیری وتحول تأثیر واق در هنرهای مختلف

استاد راهنما:

دکتر ابوالقاسم دادور

استاد مشاور:

دکتر ابوالفضل داوودی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب           صفحه

چکیده: 1

مقدمه: 2

فصل اول :کلیات تحقیق.. 5

1-1. اظهار مساله پژوهش.. 6

1-2. ادبیات یا پیشینه پژوهش(چارچوب نظری) 7

1-3.اهمیت موضوع. 9

1-4. اهداف پژوهش.. 9

1-5. سوالات یا فرضیه های پژوهش.. 9

1-6.روش پژوهش  10

1-7. جامعه آماری.. 10

1-8.روش یا روشهای نمونه گیری 10

1-9.ابزار جمع آوری اطلاعات.. 10

1-10.روش تجزیه و تحلیل اطلاعات و تبیین سوالات/ فرضیات.. 10

1-11.محدودیتهای پژوهش.. 10

1-12.تعریف واژه های پژوهش.. 11

فصل دوم : تأثیر واق برروی آثار نگارگری،کتاب آرایی وخوشنویسی سلجوقی تاتیموری.. 12

2-1)تأثیر واق در نگارگری سلجوقی تا تیموری: 13

2-1-1)قرون اولیه اسلام. 13

2-1-2)ویژگی‌های زیباشناختی مکتب سلجوقی، بغداد. 13

2-1-3)مروری بر عناصر تأثیرگذار بر مکتب سلجوقی.. 14

2-1-4)نگارگری ایلخانان. 15

2-1-5)جلایریان. 17

2-1-6)تیموریان. 18

2-2)تأثیر واق در آثارکتاب آرایی سلجوقی تا تیموری: 22

2-2-1)هنر کتاب آرایی در قرون اولیه اسلام تا آغاز دوره سلجوقی.. 23

2-2-2)کتاب آرایی در دوره‌ی ایلخانان تا ظهور تیمور 24

2-2-3)شیوه‌ی تزئین کتاب.. 25

2-3)تأثیر واق درآثار خوشنویسی سلجوقی تا تیموری.. 39

فصل سوم: تأثیر واق درآثار فلزکاری سلجوقی تا تیموری.. 43

3-1)هنرفلزکاری در قرون اولیه اسلام. 44

3-2)هنر فلزکاری در عصر سلجوقیان 44

3-3)سیر هنر فلزکاری پس از استیلای مغول 51

3-4)تیموریان. 53

فصل چهارم: تأثیر واق بر روی آثار نگارگری،کتاب آرایی وخوشنویسی دوره صفویه تامعاصر. 55

4-1)نگارگری صفویه تا دوره معاصر. 56

4-1-1)صفویه. 56

4-1-2)قاجار و دوران معاصر. 61

4-2)کتاب آرایی.. 63

4-2-1)کتاب آرایی دوره‌ی صفوی.. 63

4-2-2)قاجار و کتاب آرایی 66

4-2-3)تحولات کتاب آرایی در دوره‌ی قاجار از لحاظ شکلی و تزیینی صفحات.. 69

4-3)خوشنویسی.. 72

فصل پنجم:تأثیر واق برروی آثار فلزکاری دوره صفوی تا دوره معاصر. 75 جستجو در سایت :   

دانلود متن کامل در سایت sabzfile.com

5-1)فلزکاری صفوی 76

5-2)فلزکاری در دوره قاجار تا معاصر. 77

فصل ششم: تأثیر واق در سایر هنرها 82

6-1)تأثیر واق بر فرشهای ایران.. 83

6-1-1)فرش شکارگاه 87

6 -1-2)فرش منظره گل با حیوانات.. 89

6-1-3)فرش  بامناظری از داستان‌های عاشقانه‌ی ایرانی.. 90

6-1-4)قالی شکار چرخ. 92

6-2)تأثیر واق در گلیم ها 95

6-2-1)گلیم ابریشم بافت (فیگدور) 95

6-2-2)گلیم ابریشم باف.. 96

6-3)تأثیر واق در هنرکاشیکاری.. 98

نتیجه گیری.. 105

پیشنهادات.. 107

منابع.. 108

منابع تصاویر……….112

چکیده:

در اوایل اسلام هنرمندان از کشیدن وتصویر سازی بشر وحیوانات منع شدند. هنرمندان ایرانی که علاقه بسیار به تصویر سازی بشر داشتند این محدودیت را با ابداع نقشی به نام واق که در واقع برگرفته از درختی به همین نام می باشد از بین بردند. شروع بهره گیری از این تأثیر به دوره سلجوقی باز می گرددو اوج به کارگیری  آن مربوط به دوره تیموری وصفوی می باشد. در این پژوهش در آغاز با بهره گیری از روش پژوهش توصیفی کوشش شده که تأثیر واق در هنر های مختلف ایران مانند: نگارگری،کتاب آرایی، خوشنویسی، فلز کاری و فرش و کاشیکاری از دوره سلجوقی تا دوره معاصر مطالعه گردد. سپس با روش پژوهش تطبیقی، تأثیر واق در هنرهای ذکر گردیده تطبیق داده شده می باشد تا شباهت ها وتفاوت های آن در دوره های مختلف وروند تغییر و تحول آن مشخص گردد.آن چیز که از این پژوهش به دست آمد این می باشد که :تأثیر واق در ابتدای اسلام با در نظر داشتن محدودیت های دینی حالت انتزاعی واسطوره گونه ای داشته و کم کم در دوره های بعدی حالت طبیعی تر و نزدیک به واقعیت پیدا می کند تا آنجا که تصویر بشر و حیوان بطور واضح ترسیم میشود و در دوره معاصر با در نظر داشتن عدم محدودیت تصویر سازی برای هنرمند معاصر تأثیر واق به عنوان عنصری برای خلاقیت وابداع آثار جدید می باشد .

همچنین تأثیر واق در اکثر هنرها با در نظر داشتن تاثیر پذیریشان از یکدیگر شبیه به هم هستند که به صورت سرهای بشر و حیوان در لابلای گلهای اسلیمی و ختایی وطرح های گرفت و گیر ونقش بشر و حیوان پیچیده در شاخ و برگ گیاهان نمود پیدا می ‌کند وتفاوت ها شامل طرح های ابداعی هنرمندان میشود که اکثرا مربوط به دوره معاصر و از قاجار به بعد می باشد. برای واضح تر نشان دادن شباهت ها وتفاوت های تأثیر واق در هنرهای مختلف جدولی ارائه شده می باشد.

 واژگان کلیدی: تأثیر واق،کتاب آرایی ونگارگری،خوشنویسی،فلزکاری،فرش،کاشیکاری.

 

 مقدمه:

یکی از جلوه گاههای اصلی اسطوره ها،آثار هنری هستند؛جدا از اینکه آیا در اصل این آثار هنری هستند که به خاطر محتوای ارزشمند اسطوره ها جاودان شده اند ویا اسطوره ها جاودانگی شان را مدیون آن دسته آثار هنری هستند که ارزش جاودان داشته اند.در هر حال پیوند واشتراک هنر واسطوره از چند نظر گاه قابل بحث می باشد ؛یکی از نظر روایت گر بودن وداشتن طریقه وعناصر قصه گونه که در اکثر هنر ها نیز دیده میشود، دیگری از نظر ارایه محتوا در یک قالب چند وجهی و داشتن لایه های متعدد که درک ابتدایی را آسان می ‌کند.اما درک عمیق آن را نیازمند بازگشایی لایه های درونی آن می سازدوهمچنین از نظر نمادها و رمزهای موجود در اسطوره واثر هنری که می توان گفت از ملزومات هردو به شمار می آیند،دیگر وجود ومحوریت شخصیت هایی متفاوت در درون اسطوره و محتوای اغلب آثار هنری می باشد که معمولا نماد نیز هستند و همچنین از این منظرکه اساطیر وآثار هنری به گونه معمول،حاوی درونی ترین مضامین انسانی نیز هستند.

” اسطوره عبارت می باشد از روایت یا جلوه ای نمادین درمورد ایزدان، فرشتگان موجودات فوق طبیعی، و به گونه کلی جهان شناختی که یک قوم به مقصود تفسیر خود از هستی به کار می بندد، اسطوره سرگذشتی راست و مقدس می باشد که درزمانی ازلی رخ داده و به گونه ای نمادین، تخیلی و وهم انگیز می گوید که چگونه چیزی پدید آمده، هستی دارد، یا ازمیان خواهد رفت، و در نهایت، اسطوره به شیوه ای تمثیلی کاوشگر هستی می باشد . به تعبیری اسطوره بینشی شهودی می باشد. بینش جوامع ابتدایی و تفسیر آنها از جهان به گونه اسطوره جلوه گر می شده می باشد.”

شناخت اساطیر به معنی درک سرچشمه و خاستگاه هر چیز می باشد و به اظهار دیگر با روایت اساطیر، چگونگی پدید آمدن مظاهر طبیعت شناخته می گردد.

” اسطوره راوی واقعه ای می باشد که در زمان اولین، زمان شگرف بدایت همه چیز، رخ داده می باشد. به اظهار دیگ اسطوره حکایت می کند که چگونه از دولت سر و برکت کارهای نمادین و برجسته موجودات مافوق طبیعی، واقعیتی – چه کل واقعیت، یعنی کیهان، یا فقط جزیی از واقعیت ، یعنی جزیره ای نوع نباتی خاص، سلوکی و کرداری انسانی ، نهادی- وارد حیطه وجود نهاده می باشد. پس، اسطوره همیشه متضمن روایت یک “خلقت” می باشد، یعنی می گوید چگونه چیزی پدید آمده، موجود شده و هستی خود را آغاز کرده می باشد. اسطوره فقط از چیزی که واقعاً روی داده و به تمامی پدیدار گشته می باشد، سخن می گوید.”

دانشمندان مردم شناس بیشتر بر این عقیده اند که نظریه کلی برای همه اساطیر نمی توان پیدا نمود اما برای اساطیر هرملت می توان تعبیرهای خاص پیدا کرده در هر حال این دسته اساس اساطیر را قوه مخیله آدمی می دانند. و روانشناسی اسطوره را زائیده خیال و ذهن و روح بشر ابتدایی اظهار می کند. درواقع می توان افسانه درخت واق را به نوعی با اسطوره آفرینش بشر از گیاهی ریباس مانند مربوط دانست.گیاهی که به مشی و مشیانه و مهلی و مهلیانه معروف می باشد.

نخستین زوج بشر از تخمه کیومرث که به زمین راه پیدا نمود، هستی پیدا نمود. نخست به هیأت گیاهی که شناخت زن و مرد آن ممکن نبود و به هم تنیده بودند. این دو با هم بوته یی را شکل دادند که ثمر آن ده نژاد آدمیان بود و سرانجام هنگامی که به هیأت بشر در آمدند اورمزد مسئولیت های آنان را گوشزد نمود. زاده شدن بشر از گیاه یاد آور تقدس گیاه و گیاه خدایان از دوره نوسنگی و متأثر از راه و سیاق متکی بر کشاورزی می باشد. باورهای مربوط به درختان  و نباتات به گونه ای با آنیمیسم پیوند دارد .این پندار که درخت می تواند زاینده بشر باشد در بعضی از فرهنگ ها با تصویر بشر هایی همراه گردید که از درختان آویزان بوده یا به مانند میوه های درختان در لابه لای آنها قرار گرفته اند. در ادبیات داستانی و فولکوریک به صورت درخت واق واق نمود پیدا نمود.

“واقواق درختی می باشد چینی همانند درخت بادام و خیار چنبر که میوه هایی همچون چهره آدمی دارد. زیرا میوه این درخت برسد چندین بار آوازی همانند واق واق از آن به گوش می رسد سپس به زمین می افتد. مردمان این جزیره ها و چین را در این آواز مروا و مرغوا می باشد.

در منتخب مرآه الزمان وصف مکانی افسانه ای به نام” جزیره واق و وقواق ” آمده می باشد که از ساق درختان سبز و سر به فلک کشیده، زیرا به حدّ مقرر می رسند پای دختری ظاهر می گردد و هر روز عضوی از آن دختر بروز می نماید اما موی سر دختر در ساق آن درخت پیچیده می ماند: بعد از خروج آن دختر یکی دیگر ظاهر می گردد و همچنان الی یوم القیامه مستمر می باشد و هر دختری که به وجود می آید سه مرتبه واق واق واق می گوید و زمین شکافته می گردد و به راه عدم می شتابد. آورده اند که اگر کسی دست برآن دختران بگذارد آتشی از میان ایشان ظاهر شده درآن شخص می افتد و هلاکش می سازد .

هر چند که به نظر وجود چنین درختی ( که دارای میوه هایی به شکل صورت آدم می باشد.) برای بشر امروزی غریب و ناممکن می نماید اما بایستی توجه داشت “که اسطوره راوی سرگذشتی حقیقی می باشد، هرچند با تجربه ای عادی سازگار نباشد.

در شاهنامه آمده می باشد که زرتشت پیامبر یک درخت سرو شگفت که سرشتی مینوی و اندازه ای بسیار بزرگ داشت، در ناحیه کاشمر بر در آتشکده برزین مهر بر زمین نشاند. همچنین آمده می باشد که بر هر یک از برگ های سرو کاشمر، نام شاه گشتاسب نگاشته شده و اندرزی برای پشتیبانی از دین خطاب بدو آمده بود.

در کتاب گه هونگ (Kog Hung) چنین آمده: در میان درختان بزرگ کوهستانی، درختهایی هستند که می توانند سخن بگویند. اما خود درختها نیستند که از این موهبت برخوردارند، بلکه روان آن هاست که سخن می گوید. روان این درختان یون یانگ نام دارد و هر کس این نام را بر زبان آورد خوشبخت خواهد گردید .

بهرام بیضایی واک Vak یا واچ Vach را ایزد بانوی سخنوری و بلاغت دانسته و شهرزاد هزار و یک شب را در واقع معادلی از این ایزد بانو دانسته که با ایزد بانوی آناهیتا در ارتباط می باشد و ویژگی فرزانگی و هنر آناهیتا به او ارث رسیده می باشد.

و در لغت نامه دهخدا چنین آمده: واق (اِ) درختی می باشد حوا هوم که بامداد بهار و شامگاه خزان کند. و گویند ثمر و بار آن درخت بصورت آدمی و حیوانات دیگر باشد و سخن هم می گوید. (از برهان) (از آنندراج) (ناظم الاطباء)

واقواق بعضی بیشه و جنگلی را گفته اند که درخت واق در آنجا می باشد و گویند در آنجا کوهی می باشد معدن طلای نقره و بوزینگان در آنجا بسیار باشند و آنرا واقواق و وقواق هم گویند.

درخت واق با درخت زقوم که در قرآن آمده دارای شباهتهایی می باشد.(درختی که میوه هایش به شکل شیاطین می باشد)

تأثیر واق، یکی از اصول هفتگانه هنر نگارگری می باشد که برگرفته از اسطوره درخت واق می باشد وهنرمند ایرانی برای اینکه خود را ازقید و بند محدودیت های دینی رها سازد وعلاقه خود  به تصویر سازی از بشر وحیوان را ارضا کندبه ابداع چنین نقشی می پردازد،که در طول زمان تغییر و تحول یافته وبر سایر هنرها نظیر فلز کاری،خوشنویسی،کاشیکاری و… تاثیر میگذارد،در واقع هنرهایی که به نوعی هنر نگارگری درآنها دخل و تصرف دارد را تحت الشعاع قرار می دهد.

متفکران در طی قرون ، خلاقیت هنری را  به طبیعت ، نیروی ماورای طبیعت ، وحی آسمانی، دین و پدیدارهای جادوگرانه مربوط دانسته اند. شکی نیست که هنر امری می باشد روانی و برای شناخت هنر بایستی کوشش کنیم که روان هنرمند را دریابیم. فروید می گوید:”….کودکان  بازی می کنند،بازی برای فرار از واقعیت.و آدمی آن گاه که دوره کودکی را پشت سر می گذارد، برای فرار از حقیقت تلخ زندگی ، در عین بیداری به یک بازی فکری اشتغال می ورزد که نزد مردم عادی ازخیالبافی فراتر می باشد، اما در افرادی خاص ، به رؤیای هنرمندانه و سرانجام به هنر آفرینش هنری منتهی می گردد”

قصه های عامیانه و فرهنگ مردم ، از دیرزمان منشاء اندیشه ، وسیله انتقال عواطف ، موجب تجلی احساس بشر در الهام گرفتن از این جهان و باعث هما وایی و همدلی بشر با طبیعت و ماورای طبیعت و به گونه کلی عامل انطباق بشر با محیط زیست خود بوده می باشد.

در ایران خبرگان سخن ، بازگو کننده حوادث و وقایع روزمره مردم ، از گذشته های دوردست بوده اند.و داستان های زیادی را که از ادبیات شفاهی مردم و به گونه روایتی ، سینه به سینه از دیگران فراگرفته بودند، بازگو می کردند و شنوندگان را به شگفتی و اعجاب می کشاندند.

هدف هنرمند در بکارگیری عناصر نمادین ، ترکیب عناصر و خلق عناصر جدید ، در هر دو مورد خلق فضایی ذهنی می باشد که بتواند بیننده را از جهان مادی پیرامون خود جدا سازد.در واقع هنرمند با عینیت بخشیدن به ذهنیاتش و اظهار تصور و تخیل ، قاعده ای می آفریند تا فضایی دگرگون شکل گیرد.در هم ریزی فضا و مکان نیز به همین دلیل انجام می شود.

این پژوهش شامل هفت فصل میباشد ،فصل اول کلیات پژوهش،که در آن لزوم مطالعه تأثیر واق و اهداف این پژوهش از مطالعه این تأثیر و جامعه آماری و چگونگی انتخاب تصاویرآمده می باشد.

فصل دوم: تأثیر واق را در آثار نگارگری،کتاب آرایی و خوشنویسی  از دوره سلجوقی تا دوره تیموری مورد مطالعه قرار داده می باشد که در آغاز اختصار ای از این سه هنرو تغییرات وتحولات این هنرها در این دوران پرداخته شده و با در نظر داشتن اینکه هنر خوشنویسی و نگارگری جزیی از هنر کتاب آرایی می باشد،بنابر این هر سه این هنرها در یک فصل گنجانده شده اند.

فصل سوم: تأثیر واق را در آثار فلزکاری ازدوره سلجوقی تا دوره تیموری را مورد مطالعه قرار داده ،که در آغاز تاریخچه هنر فلز کاری در این دوران و بعضا هنرمندان سرشناس را معرفی و چگونگی تغییر و تحول این تأثیر را در آثار فلزی این دوران ها  مطالعه کرده ایم.

فصل چهارم:تأثیر واق در آثار نگارگری،کتاب آرایی،خوشنویسی  از دوره صفویه تا معاصر،در این فصل نیز به ارائه تاریخچه مختصری از هنر نگارگری،کتاب آرایی و خوشنویسی از دوره صفویه تا دوره معاصر پرداخته شده و در این اثنا به جستجوی تأثیر واق در این هنرها و چگونگی نمود و تغییر و تحول آن در این هنر ها پرداخته شده می باشد.

فصل پنجم با عنوان تأثیر واق در آثار فلزکاری از دوره صفویه تا معاصربا ارائه تاریخچه مختصر هنر فلزکاری در این دوران ها به معرفی چند نمونه از آثار فلزی و چگونگی نمود و تحول تأثیر واق در این آثار میپردازد.

فصل ششم :تأثیر واق در سایر هنرها ،که در این فصل هنر فرش وکاشیکاری مورد مطالعه قرار گرفته اند.آغاز به ذکر تاریخچه مختصری از هنر فرش پرداخته ایم وسپس چگونگی نمود تأثیر واق در هنر فرش وگلیم و تغییر و تحولات آن را مطالعه کرده ایم و در ادامه با تاریخچه بسیار مختصر در مورد هنر کاشیکاری فقط با مطالعه نمونه هایی اندک از هنر کاشیکاری که دارای تأثیر واق هستند به مطالعه این تأثیر در هنر کاشیکاری پرداخته ایم.

در نهایت با بهره گیری از جدولی در انتهای فصل ششم طریقه تغییر وتحول این تأثیر همچنین شبا هتها وتفاوتهای آن را در هنر های مختلف به تصویر کشیده می باشد.

 

  • اظهار مساله پژوهش

قصه های عامیانه و فرهنگ مردم ، از دیرزمان منشاء اندیشه ، وسیله انتقال عواطف ، موجب تجلی احساس بشر در الهام گرفتن از این جهان و باعث هما وایی و همدلی بشر با طبیعت و ماورای طبیعت و به گونه کلی عامل انطباق بشر با محیط زیست خود بوده می باشد.

در ایرن خبرگان سخن ، بازگو کننده حوادث و وقایع روزمره مردم ، از گذشته های دوردست بوده اند.و داستان های زیادی را که از ادبیات شفاهی مردم و به گونه روایتی ، سینه به سینه از دیگران فراگرفته بودند، بازگو می کردند و شنوندگان را به شگفتی و اعجاب می کشاندندنقش واق در واقع برگرفته از درختی افسانه ای می باشد که در جزیره واقواق (وقواق) در چین می روید و دارای میوه هایی به شکل سر بشر می باشد.

یکی از جلوه گاههای اصلی اسطوره ها،آثار هنری هستند؛جدا از اینکه آیا در اصل این آثار هنری هستند که به خاطر محتوای ارزشمند اسطوره ها جاودان شده اند ویا اسطوره ها جاودانگی شان را مدیون آن دسته آثار هنری هستند که ارزش جاودان داشته اند.

در اوایل اسلام کشیدن تصویر بشر در نقاشی ها و نگارگری های ممنوع بود پس هنرمند خلاق ایرانی برای رفع این محدودیت به ابداع اصلی به نام اصل واق در نگارگری وکتاب آرایی می پردازد که آن عبارت می باشد از تصاویری از گل و گیاه که با صورت انسانی ترکیب شده بود. کم کم این تأثیر در دوره های مختلف هنر اسلامی متحول شده و صورتک های حیوانی نیز به آن اضافه گردید و به صورت تأثیر  گرفت و گیر ،صورتکهای پنهان در لابلای صخره ها،  نمود پیدا کردوهر چقدر به دوره معاصر نزدیک تر میشویم این تأثیر حالت طبیعی تر به خود میگیرد تا آنجا که در دوره صفویه به گونه کامل پیکر بشر را در حاشیه نگاره ها به وضوح میبینیم ودردوره قاجار این تأثیر با عناصر فرنگی ترکیب گردید،در دوره معاصر نیز با در نظر داشتن عدم ممنوعیت تصویر سازی از بشر این تأثیر به عنوان نقشی تزیینی وابتکاری به صورت های مختلف در بعضی از هنرها جلوه گر میشود.با در نظر داشتن اینکه اکثر هنر ها از یکدیگر تأثیر میگیرند،این تأثیر را در مورد این هنر نیز میتوان دید،تا آنجا که نقشها در هنرهای مختلف شبیه به هم تکرار شده اند،مثلأ تأثیر گل شاه عباسی با صورت بشر یا شیری  در میان آن یا تأثیر گرفت وگیر مانند تأثیر هایی هستند که تقریبأدر همه هنرها بغیر از خوشنویسی مشترکند .در بعضی از هنرها نیز هنرمند دست به ابداعاتی زده و متناسب با نیاز خود طرحهایی را خلق کرده می باشد،مانند این هنرها،هنر فرش وگلیم بافی وهنر کاشیکاری می باشد.

دراین پژوهش برآنیم که ریشه شکل گیری تأثیر واق(ازکجا وچگونه شروع شده) وسیر تحول آن رادر هنرهای مختلف ایران مطالعه کنیم.اینکه بیشتر در کدام هنرها نمود پیدا کرده و چه  شباهتها وتفاوتهایی در هنرهای مختلف ایران(ازجمله نگارگری،کتاب آرایی،فلز کاری،خوشنویسی،فرش وکاشیکاری)در دوره های مختلف تاریخی داشته می باشد.

آیا ازلحاظ ساختاری از نظم هندسی خاصی پیروی می کند؟آیا نماد شناسی وسمبل ها در نقوش حیوانی این طرح دخیلند؟

باورها و اعتقادات مردم بومی منطقه چقدر بر طریقه شکل گیری این نقشها دخیل هستند؟

آیا این گونه نقوش در هنرهای کشورهای دیگرنیز وجوددارند؟

 1-2. ادبیات یا پیشینه پژوهش(چارچوب نظری)

درخت را بسیاری از اقوام باستانی به عنوان جایگاه خدا ، یا در واقع خود خدا می پرستیدند. همچنین نماد کیهان و منبع باروری و نماد دانش و حیات جاودانی بود

اعتقاد به اینکه در بعضی درختان و گیاهانی که برای بشر سودمند می باشد، روحی هست به پیش از تاریخ بر می گردد که این اعتقاد واعتقاد به اینکه نخستین زوج بشر از گیاهی ریباس مانند به وجودآمده اند شاید باعث ایجاد اسطوره درخت واق یا درخت سخنگو شده می باشد. درختی  که در بسیاری از کتابهای جغرافیایی قدیم مانند نزهه القلوب ، نخبه الدهر فی عجایب البّر و البحر و منتخب مرآه الزمان و عجایب المخلوقات قزوینی و حدود العالم من المغرب الی المشرق وصفی  از آن آمده می باشد. در کتاب نزهه القلوب در فصل پنجم در باب دریاها و جزایر این چنین آمده : ” خلیج اول، بحرچین و ماچین می باشد و از همه خلیج ها بزرگتر می باشد و بطرف چین لجّه بزرگ دارد و در این خلیج سه هزار و هفتصد جزیره مسطور می باشد از مشاهیرش، جزایر واقواق ولایتش بالای صد جزیره می باشد و در آنجا درختان که زیرا باد  برگش بر هم زند آوازه واق واق دهد و آن جزایر بدین نام معروف می باشد. پادشاه آنجا را کشمیر خوانند.

اما در مورد این اصطلاح یک تعبیر دیگر نیز هست که گویاً به واقعیت نزدیک‌تر می باشد . بعضی عقیده دارند که جزایر واقواق همان جزیره سوماترای امروزی می باشد واقواق غربی، جزیره ماداگاسگار می باشد و اصطلاح واقواق نام قبیله سیاهپوستی در سوماترا بوده که به زبان محلی پک پک (Pak Pak) خوانده می‌شده و معرب آن فک فک می باشد که از لحاظ تلفظ به واقواق نزدیکتر می باشد، کوه وسکوا (Vaskva) در ماداگاسکار با نام قوم پک پک نزدیکی دارد و به همین جهت می باشد که نام واقواق در کتاب‌های جغرافیا هم نام جزیره می باشد و هم نام درختی که بار آن صورت آدمیزاد و یا حیوانات می باشد

گویا درخت واق یا درخت سخنگو: درختی می باشد که وصف آن را فردوسی در داستان پادشاهی اسکندر در شاهنامه آورده می باشد.اسکندر بر سر راه خود به شهری آباد می رسد و ازمردمان از شگفتیهای آنجا می پرسد، راهنما درختی را برای او توصیف می کند که از دو ریشه جفت شده نر و ماده برآمده می باشد و زیرا شب فرا می رسد درخت ماده گویا بویا می گردد و آنگاه که روز برآید درخت نر سخن گفتن آغاز می کند.

درخت بعنوان یکی از عناصرطبیعت دارای تقدس بوده و در پاره ای از باورها قابل پرستش می باشد.مسلمأ قدرت زایندگی و باروری او،از عوامل مهم زمینه ساز این اعتقادات می باشد.

توانایی زایش و باروری درخت وانسان،در بعضی از جوامع به ارتباط ای دو طرفه تبدیل میشودو این قابلیت وتوانایی میتواند اساس وپایه بسیاری از باورها در خصوص درخت و بشر و همچنین خلق ایده های عجیب و تخیلی چه در حوزه ادبیات داستانی،فولکوریک و اساطیری وچه در هنر گردد.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد : بررسی نقوش جانوری در دست بافته های ترکمن
دسته‌ها: هنر